((Voorlopig?) laatste dagen OHenro met Jiro -San.

Dinsdag 21 maart 2023.

Goed geslapen ondanks de gebruikelijke onderbrekingen. Voor het ontbijt ga ik nog nel snel in bad, naar de ofuro dus. Het water is op de vroege ochtend echter nog niet zo warm, ook niet koud, maar toch niet zo’n succes. Daarom maar snel nAr het ontbijt. Er zitten nog twee andere Henro aan tafel, Japanners en die hebben net eten veel sneller op. Dar is gebruikelijk, die zijn iets handiger met de hashi, dus de stokjes, dan ik. Op tv komt het weerbericht en dat voorspeld weinig goeds. Ik zie veel wolken en regendruppels met een paraplu erbij. De dienster heeft het zelfs over onweer zegt Jiro. Daar word ik helemaal niet vrolijk van. Jiro maakt zich geen zorgen, de langste vangt in dit geval ook letterlijk de klappen op.... wij gaan vol gored moed Geronimo op pad. Om half acht al, zo vroeg zijn we nog niet vertrokken. Dat is ook nodig want het is weer een lange etappe van goed 20 kilometer met liefst 3 tempels opnhdt programma, 28; 29 en 30. Omdat we vanavond in dezelfde ryokan terugkeren hoeven we niet veel mee te nemen, maar voorsl wel regenkleding. De eerste en achteraf ook mooiste tempel vandaag bereiken we droog Er zijn weer veel Henro, het parkeerterrein is goed bezet, onderweg komen we niet zo veel pelgrims tegen. Die hadden het vandaag beter bekeken met de auto of de bus, want eenmaal buiten de poort voelen er al snel de eerste druppels. Hetzelfde stranien als een paar dagen geleden. Die druppels gaan snel over in een flinke bui die verder zo ongeveer de hele dag aanhoudt. Tijd voor de regencape. Jiro is nog eel zo wakker om me attent te maken op een bakkerij met heel veel lekkers in de etalage. Het is een klein zaakje maar het is er hartstikke druk, klanten lopen af en aan, dan moet het goed zijn. We kopen wat hartigs en wat zoets en ik het afrekenen krijgen we ook nog een zakje met wat lekkere dingen mee, osettai.we nemen ons voor dat bij de volgrnde tempel op te eten waar we iets na de middag arriveren. Ook hier zijn weer veel Henro, ook wat buitenlandse. Drie ervan spelen bij de twee hallen, de hoofdhal en die van Kukai blokfluit. Daar let ik meer op dan dat ik me op de sutra’s.concentreer. Heel mooi. Bij de nokioocho, het stempelkantoortje zie ik ineens de rode blaadjes van de tempel die nu vervsneben zijn door de niet zo mooie witte. Ik schreef er eerder over en ik begrijp nu waarom. Die kosten ineens ¥ 100.Helemaal niks daar niet van, dat is ongeveer € 0.70. Graag wil ik diie kopen. De eerdere tempels waren ze me niet opgevallen, waarschijnlijk omdat mijn bril steeds beslagen was omdat ik die vervelende mondkapjes.binnen op heb. Dan is het tijd voor de lunch en zowaar is het. bijna opgehouden met regenen dus we kunnen buiten eten. Andere opties zijn er overigens niet. We hebben er zowaar ook nog een drankje bij want net voor deze tempel komen we door een straat en horen en zien ineens een vrouw achter ons aan komen die ons een blikje drinken in de handen duwt. Het lijkt de Vierdaagse wel, maar dan veel ingetogener en bescheiden. Ze buigt en wenst ons veel succes. Het is allemaal zo respectvol en zo lief, ontroerend. Dat maakt de dag helemaal goed, hoe hard het ook regent.

Na de lunch op naar de laatste tempel, Jiro heeft helaas jaar eenkorte cape wat ook nog over zijn rugzakje heen moet. Hij moet tot op zijn huid nat zijn en dat zegt hij later ook. Ik heb zeer met hem te doen. Hij geeft geen kik. De laatste tempel “handelen” we in snel tempo af. De kaarsjes en de wierookstokjes laat ik steeds branden maar de sutra’s schieten er nagenorg bij in. Jiro geeft daar allemaal niks om en dan kunnen we snel het laatste stukje naar het station lopen. Jiro wil zich nog snel omkleden, maar daar is helaas voor hem geen tijd voor want de trein komt over een paar minuten. We moeten zowaar ook nog een keer overstappen, er zijn diverse commerciele lijnen naast de Japan Railways die volgens Jiro ook geprivatiseerd zijn. We hebben een goede aansluiting. De jonge machinist, tevens conducteur en kassier, ja, ja hij vertelt me in keurig Engels dat we de vierde halter uit moeten stappen. Bij het deride station komt hij uit zijn stoel en zegt dag we bij de volgende stop er uit moeten. Allemaal niet nodig,maar niettemin ontzettend aardig en behulpzaam. Hij ging misschien af op mijn grijze haren en niet Japanse afkomst... de weg naar de ryokan is minder dan een kilometer denk ik.... omdat we een omweg moeten maken zij het er anderhalf. Om kwart voor vijf komen we doorweekt binnen. Een medewerkster komt aangerend met een onduidelijk apparaat met aan de zijkanten twee omhoog stekende pasltjes. Het blijkt een schoenenfohn te zijn. Ik heb het nog nooit gezien, maar het is ook al weer zo aardig en attent.

Wij gaan snel naar onze kamer, trekken de natte kleren uit. Yucata, kamerjas aan en naar de nu wel warme ofuro. Wat is dat toch heerlijk na deze wandeldsg. Daarna wassen en drogen we onze spullen. De machines draaien en wij gaan eten. Het is weer een uitgrbreide maaltijd, naast diverse groenten veel vid, Rauschenberg en gebakken, maar ook pate en gepaneerde stukjes kip. Jiro bestelt er hot shot bij. Een warm drankje dus, in meerdere opzichten, 35%. Zijn eten gaat ook van ons niet op naar de drank des te beter. Mijn kleine borrelglaasje zit steeds nog half vol als hij L aan de volgende toe is en bij wil schenken. Na het eten halen we onze schone droge kleren op en gaan naar onze kamers. Oyasumi nasai, welterusten. Jiro wil nog een keer naar de ofuro en ik schrijf mijn blog.

Woensdag 22 maart 2023.

Gisterenavomd nog laat doorgeschreven, ik wou het af hebben. Daardoor een iets kortere nacht gehad. Om half zeven is het weer ontbijten, dat is zo ongeveer de vaste tijd. We moeten om half acht wel weg zijn, want iets over acht gast de trein die ons naar het beginpunt brengt. En het is nog een eindje lopen naar het station. Voor we gaan lopen eerst nog naar het toilet dan hoeven we dat voorlopig niet meer.Het is al bijna Negev uur als we aan de wandel zijn. Rijkelijk laat, maar ik denk dat we het wel kunnen hebben.... “het zal je nog in de ogen druppen” zou mijn moeder zeggen en zo geschiede vandaag. We volgen de kaart maar ook google maps omdat we niet altijd tekens zien. Zeker bij brede wegen waar je de overkant niet goed kunt zien is het flink opletten.

Allebei de tempels die we vandaag bezoeken liggen op een heuvel. Bij tempel 31 loopt er een tunnel onderdoor. En. daar gaat het mis. We moeten de tunnel niet door, maar omdat de weg hoog ligt kunnen we alleen de andere kant op en geen zijwegen in lopen. We ramen steeds verder weg van de tempel, uiteindelijk kunnen we bij een kruising de weg oversteken en aan de andere kant een trap afdalen zodat we op wat kleine weggetjes komen die uiteindelijk naar de heuvel lopen waar na we aan de beklimming kunnen beginnen. Jiro en ik moeten ondertussen weer nodig plassen. Er is geen toilet in de buurt en de tempel halen we niet. Jiro iinformeert nog bij een kinderdagverblijf maar die laten ons niet binnen, dus dan maar wildplassen. Jiro vindt het vreselijk, dat is echt een “doodzonde” in Japan.

Tegen de middag bereiken we pas de tempel. Ik word al meteen in het Engels aangesproken door een groep Japanners. Ze zien natuurlijk meteen dat ik een gajin, een buitenlander ben. Ze vragen van alles, waar ik vandaan kom, hoe ik de Henro ken en daarna verder over Nederland, We gaan met zijn allen op de foto voor de mooie pagode met 5 verdiepingen (stupa’s ?) en ruilen emails om de foto’s door te sturen. Daarna week ik het “standaard programma” terwijl Jiro ondertussen al op een bankje zit uit te rusten. Het was toch weer een klimmetje naar de top. Ik Kim er bij zitten en naast ons zit een oudere vrouw uit Tokyo. Zij spreekt ook behoorlijk Engels al vindt ze zelf van niet. Ze is en paar keer in Nederland geweest en blijkt een liefhebster van schilderkunst te zijn. Ze houdt erg van Vermeer en van Van Gogh. Ik vertel haar dat er nu een grote tentoonstelling is van Vermeer in Amsterdam. Die had ze grasg willten zien maar de vliegreis vindt ze wel heel lang duren. We nemen afscheid en wij dalen snel af. Het zijn heel leuke ontmoetingen maar we lopen al gigantisch uit de tijd. Daarom snel door naar de volgende tempel, nummer 32, dik 6 kilometer verderop. Die ligt ook op een heuvel dus dat is opnieuw klimmen geblazen. Het is nog steeds zoning en we hebben het behoorlijk warm gekregen. Daarom besluiten we om de bagage onderaan de heuvel te laten staan. De waardevolle spullen nemen we uiteraard wel mee. Ik heb ook een klein opvouwbaar rugzakje bij me, daar past het allemaal mooi in. En dan maar afwachten of ik nog drie weken in dezelfde kleren moet rondlopen..... Net als we aanstalten maken om te vertrekken komt een jonge Japanse Henro ons enthousiast zwaaiend al tegemoet. Ik had haar bij de vorige tempel ook al gezien maar ja, toen had ik al andere gesprekken, ze komt uit Osaka, van de Shoes voor de ouderen onder ons en worktop daar op de universiteit. Ze spreekt heel goed Engels, het is volgens mij een slimme dame. Zij loopt verder en wij ook, de heuvel op. We zijn amper aan de klim beginnen of we komen een stel tegen dat ons ook in het Engels aanspreekt. Ze wonen hier om de hoek maar ze hebben een wereldreis gemaakt van heb ik jou daar. Meer dan twee jaar hebben ze met de motor over de aardbol gereden en ze hebben daarbij tienduizenden kilometers afgelegd. Ook hebben ze Nederland bezocht en hebben er ook vrienden aan over gehouden. Heel bijzonder allemaal. Ik krijg ¥ 500 als osettai mee en dan gaan wij naar de top. Op het terrein hebben we een prachtig uitzicht over de Grote Oceaan. Er staat al een hele groep Japanners de sutra’s te zinger bij het hoofdgebouw van deze tempel 32 dus ik moet opschieten want zij willen natuurlijk ook allemaal een stempel in hun boek. Dat lukt gelukkig, ik ben ze ruim voor. We over de weg af en niet via de steile glibbrrige bospaden, wel zo veilig voor Jiro. Gelukkig komen we bij het beginpunt uit en onze rugzakken staan er nog onaangeroerd. Hoe veilig wil je het hebben, kom dan naar Japan. Wel ligt er een vistekaartje bij, jawel van onze motorvrienden. Ze hebben goed ingeschat dat die twee rugzakken van ons waren. Ze wensen ons een goede Henro. Ik stuur ze zeker een bericht. Het is nog ruim voor vieren, we moeten nog een kilometer of vijf tot de ryokan.

We lopen flink door maar alweer bij een tunnel gaat net mis. Ik meen een pijl gezien te hebben dat we er door moesten maar dat is helemaal niet zo. Bij het uitkomen van de tunnel zie ik het pas op google maps. We zijn een kilometer verder weg geraakt van de bestemming en lopen dus twee kilometer voor noppes, heen en terug. Ik ben even helemaal de kluts kwijt en baal als een stekker, vooral voor Jiro. Zijn mondhoeken hangen naar beneden, hij moet doodmoe zijn, net als ik maar hij geeft geen krimp. Waarom heb ik toch ook niet op de kaart gekeken? Bij de Lawson supermarkt moet ik nog naar het toilet en Jiro belt de Minshuku op dat we eraan komen. We moeten nog een hoge brug over met een trottoir van amper een meter met langs razend verkeer. Levensgevaarlijk. Al afdalend moeten we nog een hele omega maken naar het wijkje waar de minshuku ligt. Jiro vraagt een voorbijganger en belt nog eens op. Het begint al te schemeren als we na zessen eindelijk de B&B bereiken. Ik ben Jiro heel veel dank verschuldigd, dit had ik alleen niet gered. We kunnen voor het avondeten nog snel douchen en de ofuro in, dat doet wonderen. Jiro drinkt sake bij het diner en ik een flink fles bier. Hierna nog mijn blog wat bijwerken en snel naar bed.

Donderdsg 23 maart 2023.

Om kwart over vijf moet ik voor de tweede keer naar het toilet en zie in het halfdonker verderop de eigenaresse al in de weer met het ontbijt. Dat is om 7.00 uur., iets later..... ongelooflijk. Maar ja, als je weet hoe mooi dat er steeds uitziet en hoe lekker het is.... wat een plaatje. De regen klettert ondertussen op de daken, ik hoorde het meteen toen ik wakker werd en dat belooft natuurlijk niet veel goeds. Het zal wel symbolisch zijn want het is de laatste wandeldag samen met Jiro-San.Als wij ontbijten heeft onze Japanse mede Henro het eten al op. We spraken hem gisteren al bij het diner, voornamelijk Jiro dus. Hij wil vandasg 22 kilometer wandelen en morgen liefst 34 km. Dat is me veel te gortig met de bepakking erbij. Hij is wel wat jonger en ziet er zeer sportief uit. Hij heeft het allemaal perfect geregeld. Een regenhoes voor zijn rugzak, die had ik ook een maar door de drukte vergeten in te pakken, ja, stom, stom, stom, ik weet het.... Afijn de cape van de Hema doet het nog heel aardig. De Japanner heeft zelfs ook nog een hoes voor zijn Henro-tas met daarin uiteraard het stempelboek. Dat is voor bijna iedere OHenro bijkans “heilig”, dat mag natuurlijk absoluut niet nat worden. Hij heeft heel veel spullen van Mont Bell, dat is volgens mij het outdoor merk in Japan. Kimi had daar ook van alles van.

Als Jiro en ik rond 8 uur vertrekken regent het nog steeds. We hebben de regenspullen meteen aangetrokken. Onze minshuku lag niet op de route dus ik moet Google maps erbij halen. Na ongeveer een kilometer zien we de eerste pijlen en kunnen we de route naar tempel 33 gemakkelijk vervolgen. Daarvoor hebben we al de eerste osettai van vandaag gekregen. Twee zakjes viskoekjes. Als we bij de tempel zijn enhet nog steeds regent en ook wat waait is het moeilijk om de kaarsjes en de wierookstokjes aan te steken. De kaarsjes kun je in een kastje achter glas op een pinnetje plaatsen. Het zijn een stuk of 5 rijtjes die trapsgewijs oplopen. De wierookstokjed zet je in een groepje van drie in een grote soort stenen schaal met zand erin. Als we de tempel verlaten klaart het wonderwel iets op, het wordt droog en de capes gaan uit. Daarna passeren we een huis met een treincontainer ervoor waar een of andere studio inzit.Jiro wijst me er op. Plots komt er iemand uit. Het blijkt de vrouw des huizes te zijn. Ze nodigt ons van harte uit voor koffie met wat lekkers erbij. Ze maakt snel de tuinstoelen schoon en droog zodat we kunnen gaan zitten. Voor we wat te drinken hebben verschijnt er nog een vrouw ten tonele. Duidelijk geen Japanse maar een Amerikaanse. Ze komt uit Seattle en ongevraagd vertelt ze meteen over haar relatie met de Japanse dame. Haar ex man, een Japanner is nu met een landgenote getrouwd. De Amerikaanse is ook hertrouwd en is nu met haar huidige man op bezoek bij haar ex. Ik vraag me af of de Japanse die ook in een muziekbandje speelt dit ook allemaal zo uitgebreid en snel verteld zou hebben. Het was typisch dat we van beide vrouwen wat kregen. Van allebei fruit, een soort kruising tussen een sinaasappel en een grapefruit. Naam?Van de Amerikaanse kregen we het ongepeld in een bakje en van de Japanse kregen we het helemaal keurig schoongemaakt in partjes op een schaaltje.

We lopen door tot de volgende tempel, het eindpunt van vandaag en dus de laatste tempel die Jiro zal bezoeken. Er staat een mooi boeddhistisch beeld, een Kannon met een kind in zijn/haar arm. Dan moeten we alleen ons hotel nog opzoeken. Die ligt een stuk van de route af. Veel overnachtingsmogelijkheden waren er in dit gedeelte niet en we wilden wat luxe eindigen. Jiro heeft de terugreis naar Tokio een paar dagen geleden al geregeld en hij moet morgenochtend hier op een bus naar het station van Kochi stappen. Hij vraagt een fietser of die weet waar de halte is, de kaart is niet helemaal duidelijk. Hij weet het niet, Ook hij is zeer behulpzaam, fietst een rondje en weet het te vinden. Als hij wegfietst en wij onze spullen pakken stopt er ineens een auto en de chauffeur vraagt of er wat is. Hij is nog vrij jong en spreekt goed Engels en hij biedt aan ons naar het hotel te brengen. Jiro wil dat wel maar zegt dat ik dat niet goed vind omdat ik alles wil lopen. Ik vertel hem dat dit buiten de route ligt.... dus stappen we in. Eerst rijdt hij zelfs naar zijn huis waar we wat te drinken krijgen aangeboden en wat op adem kunnen komen. Zeer gastvrij. Kots is zijn naam en hij en zijn vrouw hebben liefst vijf jonge kinderen die de ogen uitkijken als er ineens zo’n vreemd uitziende man binnen komt. Ze hangen allemaal om de nek van papa en mama, het moeten goede ouders zijn. Alleen de oudste, een jongen is niet zo geïnteresseerd en bladert liever in een voetbalboek van het WK. Ik kijk mrt een schuin oog mee en zie een foto van onze vorige bondscoach. Als we door Kota naar het hotel worden gebracht zwaait de hele familie ons uit. Als dank geef ik klompjes aan zijn vrouw. De kinderen vinden het ook leuk. Tussen Kota’s huis en het hotel ligt een Family Mart en daar halen we wat te eten voor straks, want het hotel serveert geen bangohan, geen avondeten. Kota zet ons bij het hotel af en we bedanken hem heel hartelijk. Hij biedt ook nog spontaan aan om Jiro morgen op te halen en naar de opstapplek van de bus te brengen. Gratis taxichauffeur. In het hotel eten we wat en daarna neem ik een bad. Het is een spahotel maar de baden zijn jammer genoeg vandaag gesloten. Als diner hebben we cupnoodles met sushi erbij en natuurlijk sake want anders is er niet gegeten. De luikjes gaan langzaam dicht, Jiro gast terug naar zijn kamer en we wensen elkaar tijdens deze OHenro nog eenmaal oyasumi nasai, welterusten.

De bergetappe naar tempel 27.

Zaterdag 18 maart 2023.

Het heeft de hele nacht geregend en dat doet het nog steeds. Volgens buienradar zou het rond 8 uur droog zijn. We hebben vandaag slechts een korte etappe voor de boeg dus we kunnen het nog even afwachten. De Nederlandse voorspelling blijkt te kloppen en we kunnen op tijd weg. Na een paar kilometer wordt het al warmer. We trekken onze jassen uit en net op dat moment passeert een jonge Henro. Het is een Canadees, de eerste buitenlandse, althans niet Japanse pilgrim die we ontmoeten. Hij komt uit Quebec en gelukkig is zijn Engels net zo goed als zijn Frans, dat is bij mij niet het geval. Ik a hat hem een jaar of 30 maar hij blijkt slechts 22 te zijn, oeps. Bijzonder dat zo’n jonkie dit doet. Hij wil in anderhalve maand de Henro lopen maar bij slecht weer neemt hij ook af en toe de bus. Het lijkt me een aardige gast. Dat denkt Jiro ook want binnen 5 minutes na onze kennismaking nofigt hij hem al uit om bij hem langs te komen in Tokio. We vervolgen onze weg en zijn voor de middag al bij het eindpunt van vandaag. Station Tonohsma of wat er voor doorgast. We nemen de trein, nou ja treintje of trammetje terug naar Tano dat we onderweg al zijn gepasseerd. Jiro had daar zijn wandelstok laten staan en die staat er na een paar uur nog steeds. We hebben nog niet geluncht en daarom kopen we op het station een bento box, heel populair in Japan. Ondertussen bellen we op haar verzoek de eigenaresse an de minshuku dat we in aantocht zijn. We worden allerhartelijkst verwelkomd door deze bezige bij. We krijgen meteen een drankje en het gastenboek wordt onder mijn neus geduwd. Daar blijken ook de nemen in te staan van een paar bekende Nederlandse Henro. Ik krijg weinig tijd om er wat in te schrijven want de auto.staat al klasr om ons naar de onsen te brengen even verderop, waarvoor we vrijkaartjes hebben gekregen. Ze speelt dus ook al voor taxichauffeur. Ze rent en vliegt om het iedereen maar naar de zin te maken, ongelooflijk. Ze is ook niet meer de jongste, 70+. Wij genieten van de baden en de sauna en in de tussentijd heeft zij al gekookt. We kunnen ongeveer meteen aanschuiven. Het is heerlijk en zeer uitgrbreid. Hoe krijgt ze het toch voor elkaar. Alleen de alcoholische drank ontbreekt maar Jiro is niet voor een gat te vangen. Hij haast zilch naar een dichtbij gelegen supermarkt en komt terug met anderhalve liter ichiko. Wat is hij toch van plan. Ondertussen blijkt er nog een andere gast te zijn., Mori uit Nara, een vrouw die al voor de deride keer de Henro loopt . Jiro lijjkt nogal gecharmeerd van haar en wisselt meteen emailadressen uit. Ze praten honderduit en er wordt veel gelachen. Mori waagt zilch ook aan de sterke drank, die vloeit rijkelijk. .Later vertelt Jiro dat ze Christen is, heel bijzonder, die zijn er minder dan een miljoen in Japan. Om 9 uur vinden we het welletjes en gaan we pitten.

Zondag 19 maart 2023.

Goed geslapen na al die drank ook al moest ik er weer uit. We moeten vandaag op tijd ontbijten want er moeten met de trein terug naar Tokohana, vanaf daar start de zware wandeling naar tempel 27. Jiro moest nog snel naar het toilet maar gelukkig halen we de trein van 07.38 uur. Het prachtige boemeltje. Wannneer we uitstappen zien we nog juist de marathonloper, mede-Henro instappen. Hij is al boven op de heuvel geweest.. De schoonmaakster wijst ons de weg en wenst ons veel succes. Eerst beklimmen we een trap en daarna volgen we de omhoog lopende weg. Het is veelal asfalt, misschien niet zo mooi, maar veel minder moeilijk dan de oneffen steil oplopende bospaden, die ik 8 jaar geleden meermaals heb gewandeld. Destijds naar tempels die nog hoger lagen dan deze. Onderweg zien we al diverse Henro. Een jonge vrouw haalt ons in. Even later rust ze op een bankje en raken we aan de praat. Ze blijkt Amerikaanse te.zijn en heeft voor haar studie een tussenjaar ingelast. Ze komt uit Montana, het noordwesten en had als kind al iets met Japan vertelt ze. Ze studeert nu linguïstiek maar ze gaat switchen naar Japans vertelt ze. We lopen verder naar boven, Jiro als een pinguïn zegt hij zelf, langzaam maar veilig en gestaag. Er komen nu wel een paar stukken onverhard en ik verlies hem niet uit het oog. Het is bewonderenswaardig hoe hij dit als 86-jarige doet. Ik heb er zo ongelooflijk veel respect voor. Indrukwekkend, impressive zoals de jonge Canadees zei en zo is het maar net. Eenmaal boven zien we de Amerikaanse studente weer die beter Japan spreekt dan ik maar dat is niet zo heel moeilijk. Ze volgt de rituelen nauwgezet heb ik het idee en komt natuurlijk als laatste ook de nokio ophalen die ik nog bijna vergeet te betalen. Als we de poort uit zijn en deze prachtige tempel achter ons laten gaat het vlot naar beneden, totbwevweervop zeeniveau zijn. Omdat we twee nachten in deze minshuku blijven hebben we alleen een klein rugzakje bij ons en Jiro stelt zelf voor om nog een kilometer of 10 te lopen naar Aki. Halverwege lunchen we in een restaurant dat ook in de gids vermeld staat. Het is dan half een, etenstijd. Nu zien we geen Henro meer maar we lwolgen opnieuw de kustweg. Gelukkig kunnen we ook hele stukken over een fietspad lopen, een meter of 20-30 vanaf de weg, maar dat scheelt al enorm met de herrie en het drukke verkeer. Tegen drieën zijn we bij station Aki maar ik waag het erop dat we het volgende kleine bijststation ook nog wel kunnen halen, dat is amper een kilometer verder. Ik heb gelukkig goed gegokt. De trein terug naar Tano die maar een keer per uur rijdt komt binnen tien minuten. Het is heerlijk om relaxed in de trein te zien waar we vandaag gelopen hebben. Voor vieren zijn we terug in ons gasthuis. Yamamoto brengt ons weer naar de onsen en net als gisteren ga ik ook in de sauna van 110 graden. Omdat het zondag is, is het waarschijnlijk extra druk, het is zoeken naar een plaatsje, ook in het bubbelbad. Vandaag lopen we terug naar de minshuku. Gastvrouw Yamamoto heeft het al zo druk. Ze heeft een gigantische hoeveelheid eten bereid. De warme gerechten zoals de tempura, gepaneerde vis en - groenten, heerlijk is ondertussen koud geworden dus Jiro vraagt of het nog even in de magnetron kan. Ik volg zijn voorbeeld. We drinken er een paar glazen ichiko bij maar lang niet zo veel als gisteren. Er is slechts een andere gast maar die praat niet veel en is ook snel vertrokken naar zijn kamer. Yamamoto trekt zich ook even terug dus we gaan ook maar vroeg naar onze kamers. Daar schrijf ik nog flink verder aan mijn dagboek want ik loop een paar dagen achter.

Maandag 20 maart 2023.

Bijtijds eruit en ontbijten zodat we ons niet hoeven te haasten voor de trein. Na het ontbijt en het betalen van de rekening nemen we hartelijk afscheid van onze geweldige gastvrouw. Ze zwaait ons nog na als we naar het station lwandelen. Vandaag lopen we weer met onze volledige bepakking en het is een lange etappe, Gelukkig weer helemaal vlak en zonder tempels. Goed voor de doorlooptijd. De eerste helft leggen we binnen drie uur af maar daarna begint de vermoeidheid weer toe te slaan. Het wordt warmer en we moeten ook nog lunchen. Dat willen we doen bij een van de restaurants;die in het Bork vermeld staan. De eerste, aan zee zit propvol en de mensen staan buiten te wachten. We lopen dus door naar de volgende gelegenheid maar die blijkt dicht te zijn. Dan maar naar het iets verder gelegen winkelcentrum. Daar is gelukkig wel een restaurantbezoek kunnen we zitten. Jiro probeert me over te halen om bier te bestellen. Ik antwoord dat een 0.0;prima is. Ik drink alleen bier van 5%:zegt hij. De verleiding is wel heel groot dus uiteindelijk stem ik toe en delen we de halve literfles. We komen nog langs een tempel echt op het randje van de oceaan. Als je 10 meter de deur uitloopt kun je ook van 10 meter hoogte. Op het laatste moeten we nog even zoeken naar onze volgende ryokan. Jiro informeert bij een voorb8gamger en een paar honderd meter verder staat het met koeienletters in hiragana op de gevel. Gelukkig maar want de batterij van de telefoon was bijna leeg. Ook hier blijven we twee nachten, morgen lopen we dus opnieuw zonder bepakking, heerlijk want het belooft weer vrij warm te worden. Dan kunnen we onze kleren nog wassen.want er is ook een droger beschikbaar. Een mooie grote off-road is er ook, waar we zoals steeds gretig gebruik van maken. Na het eten, met lekkere tempura en sashimi en bier willen weide reservering voor woensdag regelen maar we krijgen geen gehoor. Dan morgen maar proberen. Ik ga terug naar mijn kamer en schrijf mijn dagboek dat nu weer even helemaal bij is. Nu ga ik slapen. Ik probeer morgen foto’s te plaatsen.

Wandelen langs de Grote Oceaan en bezoek eerste tempels.

Dinsdag 14 maart 2023.

Gisterenavond inderdaad heerlijk genoten van de onsen, de bekende warmwaterbronnen in Japan. Je keek uit over de oceaan en hoorde het ruisen van de golven, fijn begin hier op Shikoku. Van de vriendelijke receptionist krijg ik een stekker te leen want die ik bij me heb past niet helemaal.... Een andere medeeerker spreekt me aan in prima Engels, leuk.

Ik ben vroeg opgestaan zodat ik voor het ontbijt nogmaals in de onsen kan gaan. We ontbijten pas om 8.00 uur dus dat kan prima. Van te voren moet je je op een laag krukje uitgrbreid wassen en daarna helemaal douchen want er mogen geen zeepresten in het water belanden. Na drie kwartier ga ik er uit want je bent snel verweekt van dat warme water. Het uitgrbreide herrlijke ontbijt worst geserveerd door Nepalese vrouwen. Een lage loon land voor Japan.

We checken uit en gaan op pad voor onze eerste korte etappe, de proloog, van amper tien kilometer. Voorzichtig beginnen met de jet lag nog in de benen, een goede tip van een mede Henro. De eerste paar kilometers nog in Tokushima heb ik 8 jaar geleden al gelopen. Door een tunnel wandelend komen we in de prefectuur, provincial Kochi terecht, de tweede van de vier van Shi-koku, vier-land. We lopen langs het plaatsje Kannoura, daar waar ik in 2015 met Kimi ben gebleven. Herinneringen komen boven, ik week nog dat ik items verder wou lopen maar Kimi wou naar het station. Ja, ze had ook gelijk want we gingen toen in de middag nog terug naar Tokio. Ik kan me het boemeltje ook nog goed voor de geest halen. Een wagon met een kleine locomotief, het was meer een tram.

Nu lopen we wel door en komen al snel bij de minshuku aan in het plaatsje Imuki. Net er voor staat het gemeentehuis, van mijn Japanse collega’s. Ik weet niet hoeveel inwoners het plaatsje heeft maar aan herindelen doen ze hier volgens mij nog niet. De minshuku heet Tosa en het staat er in hiragana dus ik kan het lezen, maar wat dat dan verder betekent. We zijn er al vroeg, voor de middag dus we komen aan een gesloten deur denken we. Uiteindelijk blijkt de eigrenaresse wel degelijk thuis te zijn. We installeren onze spullen, Jiro heeft een kamer boven en ik beneden. Daarna lopen we maar naar het strand aan de overkant van de straat. Jiro ziet een cafeetje dat nog niet open is, maar er staat wel een automaat waar behalve koffiie en de energiedrank pocari sweet zowaar ook bier in zit. Ondertussen is het net middag dus dan kan het. Lekker luierend genieten we ervan kijkend naar de vele surfers die hier actief zijn. Ik ga ook nog even pootje baden. Als we terugkomen Kinney we genieten van een warm bad, de ofuro. De oudere mevrouw kookt eten voor een half weeshuis, maar ze is bang dat het nog te weinig is. Ze heeft van die vierkante gasstelletjes die je op tafel kunt zetten. Op de ene een gril met heel veel vlees en op de andere hotpot. Een Schawlow met noedels, groenten, tofu en ook weer vlees. Ja, je moet hier geen vegetarier zijn. Ze wil van ales weten over Nederland, het koningshuis enz. Jiro is de tolk. Hij adviseert me om bij het eten Ichiko te drinken. Ik vind het lets eeg hebben van sake, mars het is helderder en sterker maar misschien ook met rijst bereid. Ik val er in ieder geval goed van in slaap.

Woensdag 15 maart 2023.

Van die alcohol moet je wel naar het toilet en liggend op de tatamimatten van een kamer pal aan de drukke kustweg waar ‘s-nachts af en toe nog vrachtwagens voorbij scheuren is toch ook niet alles. Uiteindelijk slaap ik gelukkig toch weer in. Om zeven uur ontbijten. We krijgen weer veel eten voorgeschoteld en ze praat weer honderduit met Jiro. Daarom zijn we pas later weg voor onze etappe van circa 20 kilometer. Deze lengte wil ik graag aanhouden dan schiet het tenminste een beetje op. Als we gaan krijgen we nog een lunchpakket mee waar we zelfs twee dagen van eten. En dat allemaal voor ¥ 5000, omgerekend ongeveer € 35, ongelooflijk. Wie zegt dat Japan duur is. Ik geef haar als dank de onvermijdelijke klompjes, kawai roept ze uit. Leuk om iemand blij te maken.

We lopen op het voetpad langs kustweg 55, soms links, an weer rechts van de weg. Gelukkig kunnen we ook af en toe een rustigere parallelweg nemen, door de bebouwing, wel zo fijn. Het is aaardig warm, ofschoon officieel nog winter. Ik verbrand zelfs. Bij een rusthut ontmoeten we voor de eerste keer een medehenro.Hij blijkt uit Tokushima te komen, een thuiswedstrijd dus. Gisteren hadden we op een afstand al Henro gezien maar nog niet gesprokem. De volgende pauze is bij een kleine supermarkt waar we wat eten en een klein blikje bier kopen. Het is zo warm en kunnen de verleiding niet weerstaan. Om kwart over drie bereiken we de aanbevolen minshuku. Die ziet er inderdaad heel mooi uit en worst opvallend genoeg gerund door een jonger echtpaar dat ook goed Engels spreekt. We kunnen weer gebruik makes van de ofuro en wassen daarna de vieze kleren. Om half zeven avondeten. Er zitten alleen maar Japanners aan tafel. Ik hen nog geen buitenlandse Henro gezien. Het eten is weer heerlijk zoals (bijna) altijd in Japan. We drinken er deze keer bier bij. Jiro is niet zo’n eter en hij probeert regelmatig de helft aan mij te geven maar hij heeft zijn glas eerder leeg dan ik. Inderdaad een aanrader deze minshuku. Die staat terecht met een ster in de routegids.

Donderdag 16 maart 2023.

We schuiven op tijd aan voor het smakelijke traditionele Japanse ontbijt. Miso-soep, nata-bonen, zeewier, een stukje vis, frisse zure groenten, rijst natuurlijk en een rauw ei, met thee erbij. Het ei laat ik liggen, de volgende keer zal ik me er aan wagen. Vandaag gaan we eindelijk de eerste tempels bezoeken. We lopen verder langs de kust van de Grote Oceaan in de richting van kaap Muroto, het zuidoostelijke puntje van Shikoku. Het weer is nog steeds prachtig, droog en zoning, circa 18 garden. Onderweg passeren we een Geo-Park, UNESCO werelderfgoed. Er wordt onder andere aandacht geschonken aan waterbeheer. Dat is hier ook een probleem. Na de tsunami van 2011 zit de schrik er natuurlijk goed in. Overal zie je vluchtwegen naar hoger gelegen gebieden en ze hebben ook heel veel metershoge stalen torens gebouwd waar de mensen naar boven kunnen rennen. Net voor de kaap lopen we langs de Mikurodo grit waar Kukai heeft geleefd en gemediteerd. Er schijnen bewijzen van te zijn. Snel daarna klimmen we naar de eerste tempel, nummer 24 van de 88 op 160 meter hoogte. Heel mooi gelegen. Ik moet er nog even in komen want ik hou per abuts de volgorde niet helemaal aan. Buigen voor de hoofdingang, dat wel maar vervolgens handen en de mond reinigen voordat je naar de gebouwen gaat voor de kaarsjes, wierook, wensen, de gong, de giften en de sutra’s natuurlijk. Het plekje met de waterbakjes staat verder op het terrein en zie ik pas later. Jiro houdt zilch verder niet bezig met de officiele rituelen. Hij heeft ook helemaal geen pelgrimsattributen. Daarom maak ik me er ook vrij snel vanaf. Op naar de Nokiocho voor de stempels, dat is natuurlijk het mooiste en het belangrijkste. Tot mijn teleurstelling is het bijgeleverde plaatje van de tempel simplel zwart -wit en niet meer mooi rood gekleurd zoals 8 jaar geleden. Ze leveren er wel een klein ander plaatje bij en gekleurd. Toch een leuke compensatie. Na de afdaling langs de asfaltweg, opletten, hebben we de kaap gerond en lopen langs het Kukai museum, dat helaas dicht is. Het gaat nu in noordelijke richting op naar tempel 25 die vlakbij onze volgende minshuku, B&B, ligt. Het zijn steile trappen en ik stel voor om dat morgrnochtend maar te doen. Jiro roept me wat tot de orde en zegt: stel niet uit tot morgen wat je vandaag kunt doen. En eerlijk is eerlijk, de tempel ligt nog net 100 meter voor ons verblijf en niet erna. Wij beklimmen dus de trappen en komen een oudere vrouw tegen in vol Henro ornaat die al weer bijna beneden is. Ze begroet me heel hartelijk en respectvol en ik krijg osettai van haar, wat snoepgoed. Dat alles is meer dan genoeg voor een tegrngift. Tijd om de volgende klompjes uit de tas te halen. Ze is er dolblij mee. Deze keer hou ik wel de volgorde aan, maar de sutra’s schieten er nog steeds wat bij in, anders moet Jiro veel te lang op me wachten. Hij maakt nog wel een mooie foto als ik de grote bel laat klinken.

We zijn al wat laat en gaan snel naar de minshuku. Het is grout, mast het is niet druk dus we kunnen snel in de ofuro, een warm bad na deze lange dag. Om half zeven eten, de twee andere gasten, geen Henro laten lang op zilch wachten. Hun eten moet koud zijn, maar ze tikken wel twee grote flessen bier weg. Wij houden het bij een glas Ichiko, Jiro’s en ondertussen ook bijna mijn favoriete drankje. Na het eten bekijken we de planned voor de komende dagen. We reserveren dus steeds twee dagen van tevoren en we blijven ook twee dagen in de volgende minshuku. Dan kunnen we mooi met een klein rugzakje naar tempel 27 die op ruim 450 meter hoogte ligt.

Vrijdag 17 maart 2023.

Weer redelijk geslapen al moet ik er ‘s-nachts wel steeds uit, kan met dat bier te maken hebben. Tot nu toe hebben we prachtig weer gehad maar voor vandaag zijn de voorspellingen een stuk minder gunstig. Er wordt veel regen verwacht. Daarom snel op pad, kwart voor acht, vroeg voor ons doen. Na een paar kilometer bereiken we al tempel 26. Dan is het nog droog, maar goed ook want we lopen omhoog, toch al wat zwaarder. Bij de tempel komt een sportieve Japanner een praatje maken, met Jiro dan... Hij heeft de marathon van New York gelopen maar legt zilch nu ook toe op het wandelen. Jiro begint meteen weer over de Internationale Wandelliga IML waar Nijmegen namers Nederland ook lid van is. Wie weet komen we hem in de toekomst nog eens tegen bij een wandeling. Dan hoeft Jiro zilch als Japanse deelnemer ook niet meer zo alleen te voelen. Na de nokio, de “stempelpost”, lopen we door de poort en voelen de eerste druppels al. We bereiken nog redelijk droog de kustweg die we ook vandaag weer grotendeels volgen, met gelukkig ook af en toe een rustiger parallel lopend weggetje. Eenmaal beneden begint het echtpaar te hozen. Tijd voor de regencape van de Hema. Rond de middag zien we plotseling een klein restaurantje waar ze hamburgers serveren. Jiro heeft vooral ook zin in een vette hap, het is lunchtijd dus we maken gebruik van de gelegenheid. Kunnen we ook weer wat opdrogen. We moeten allebei ook naar het toilet. Dat is niet binnen maar buiten, tegen de muur van het naastgelegen woonhuis staat een urinoir. Bijzonder. Daarna kunnen we genieten van onze lunch inclusief gebakken aardappeltjes. De Amerikaanse fastffoodketens kunnen er een puntje aan zuigen. Daarna weer de regen in, of we willen of niet. Ja, we kunnen de bus nemen, maar we willen alles lopen. Als we door een dorpje wandelen met een postkantoor kan ik nog mooi een keer pinnen. Tegen vieren bereiken we het Henro guesthouse pal gelegen aan de Oceaan, allleen de kustweg ligt er tussen. We zijn de enige gasten en de hele bovenverdieping is van ons. Behalve een slaapkamer ook een grote woonkamer en natuurlijk een toilet. Als we beneden aan de bar aanschuiven voor het diner laat de eigenaar ons foto’s zien van meters hoge golven. Zo ongeveer genomen van de plaats waar wij zitten. Best angstaanjagend. Jiro en de eigenaar kletsen weer heel wat af. Hij zegt dat Nederland heel goed is in schaatsen. Ik vertel hem dat ik vorige week nog bij het WK ben geweest, dat ik fan ben van Takagi en voorheen van Kodaira en dat ik zelfs het originele jack heb van het Japanse team. Boven drinken we nog koffie en dan is het weer bedtijd.

N.B. bedankt voor jullie reacties, heel,leuk.Misschien leg ik niet alles helemaal goed uit, laat het maar weten. Er zijn Nederlandse Henro, dux pelgrims die dat veel beter kunnen dan ik.

Verlate aankomst in Japan.

Vrijdag 10 maart 2023,

Bedankt voor jullie wensen. Vanmorgen op tijd vertrokken ook al vertrekt mijn vlucht pas om 18.35 uur via Frankfurt. Het streekvervoer staakte dus ik kon niet met het Maaslijntje van Cuijk naar Nijmegen, want Arriva, Daarom maar naar Ravenstein gereden, via Den Bosch ging het net zo gemakkelijk. Ruim op tijd op Schiphol, 4 uur voor vertrek. Daar staat wandelmaat Reint die in de hoofdstad woont me al op te wachten. Hij komt me nog even uitzwaaien, heel leuk. We nuttigen in het panorama restaurant koffie met appelgebak, de specialiteit tijdens de pauzes van onze wandeltochten. Ruim twintig jaar geleden ben ik met hem mijn eerste keer in Japan geweest en heb toen al veel bekende plekken als Kyoto, Himeji, Hiroshima en natuurlijk ook Tokio bezocht. Wie weet komt het er nog eens van om samen naar Japan te reizen. Toen ben ik al gegrepen door het land en ik wist zeker dat ik terug zou gaan. Dat is gebleken. Na nog een koffie nemen we afscheid. Hij neemt de trein en de metro en ik het vliegtuig. Dat was de bedoeling althans. Door het winterse weer staan we drie uur aan de grond zonder ook maar een meter te bewegen. Dit uiteindelijk ook tot ergernis van het cabinepersoneel. Uiteindelijk vertrekken we alsnog naar Frankfurt. Veel te veel tijd verspeeld, ruim voldoende om de aansluitende vlucht naar Tokio te missen. Dir wachtte niet, dat werd al,omgeroepen. Er is een streng nachtregime in Duitsland, wat het late vliegen betreft. Op de luchthaven die volgens mij nog groter is dan Schiphol kon je dan ook een kanon afschieten. Even na tienen was er al niks meer te doen, Toten Hosen. Alleen bij de servicebalie was er flinke bedrijvigheid. Alle gestrande passagiers waaronder ik moesten hun vlucht omboeken en een hotel zien te vinden. Dat lukte allemaal vrij snel, ik kreeg diverse vouchers inclusief taxivervoer, dat had Lufthansa goed geregeld. Met de taxi naar het hotel dus, daar stond een hele rij en daarom eerst maar een weizenbier gedronken in de bar, van de nood een deugd gemaakt. Toen het glas leeg was en de nootjes op snel ingecheckt en meteen naar bed gegaan. Het was onderhand tegen enen en ik had het wel gehad.

Zaterdag 11 maart 2023.

Lang blijven liggen, we konden tot 10.30 uur ontbijten. Eerst een flinke douche genomen, dat was wel nodig. Ik had gelukkig wel een tandenborstel en deodorant bij me in de handbagage maar de grote bagage was niet beschikbaar. Het eten was heerlijk en eer was heel veel keuze. Een paar tafels verderop hoorde ik een jong Nederlands stel die ook hun aansluitende vlucht gemist hadden. die wilden een weekendje naar Turijn, blijkbaar via Frankfurt. Het weekend werd. U ongeveer gehalveerd en dus wel heel kort. Na het ontbijten nog even liggen maar daarna toch ook een wandeling gemaakt in het omliggende bos. De laatste oefening voor de Henro.... Om een uur terug, koffie gedronken en de taxi laten voorrijden zodat ik mijn tweede taxivoucher goed kon besteden. Als het aan de taxichauffeur van gisterenavond had gelegen had ik dir al bij hem ingeleverd. Hij adviseerde me om ‘s-middags nog even de Altstadt in te gaan en van daaruit kon ik gemakkelijk met de trein naar het vliegveld.....ja,ja.... Wel oud(er) en grijs maar nog net niet helemaal gek.

Om twee uur dus per taxi bij het vliegveld gearriveerd. Snel een stoel bemachtigen. Ik had gisterenavond in het hotel al in willen checken maar ik kreeg steeds de melding dat ik al geboekt had. Ja, dezelfde vlucht een dag eerder. Afijn met behulp van de vriendelijke baliemedewerkster zowaar nog een stoel met extra beenruimte kunnen reserveren op de voorste rij achter het keukenblok. Ik hen meteen ook nog de terugvlucht om willen boeken, ook een dag later maar dat ging helaas niet door. Alles zat al vol, dan maar niet. Daarom tijd om nog wat te consumeren. Een stuk pizza met alweer een weizen. Daarna nog eentje om het af te leren. Dat was bij een andere gelegenheid nog net voor het inchecken. Dat ging soepel, ik zat tussen twee Japanners. De buurman links was een expat, hij werkte in Denemarken en had nu even vakantie. Hij was nogal een voetballiefhebber, vooral van Barcelona en Cruijff was zijn favoriete speler. Hij had diverse shirts van de blauw-roden, blau-grana en had ze al diverse keren zien spelen in Camp Nou. De charmante Japanse stewardessen kwamen ondertussen al met het eten rond, er was een keuzemenu en ik bestelde wat Japans, hamburger... op orientaalse wijze dan of zo. Nou er zat rijst bij in plaats van frites. Ik bestelde er rode wijn bij net als mijn buurman. Die vond witte ook wel lekker. Hij bleek jarig te zijn, dan mag het. Tussen de video’s en de liedjes door wat verder gekletst en ook op de vluchtroute gelet. Die ging gelukkig ten zuiden van het oorlogsgebied, via de Balkan en Turkije. De steden reden om en om in het Engels en het Japans vermeld. Dat was allemaal Katakana dat voor buitenlandse woorden wordt gebruikt en 46 basistekens heeft. Ankara kon ik er nog wel uithalen. Hiragana voor Japanse woorden heeft ook 46 basistekens, klanken of lettergrepen. De derde taal is Kanji. Ieder teken is meteen een woord, dat zijn er circa 50.000 een iets ander aantal. Ik sla de dunne deken over me heen en probeer wat te slapen.

Zondag 12 maart 2023.

Als ik wakker word en de karretjes voor het ontbijt hoor vliegen we al over het Oosten van China boven voor mij bekende plaatsen als Harbin, van het schaatsen en Dalisn waar ik jaren geleden een internationale wandeltocht heb gelopen. Op de kaart proberr ik opnieuw het Japans te ontcijferen, of te “ontletteren” Ik heb thuis niet veel meer geoefend, dan nu maar, we zijn er nog niet. Een paar jaar geleden heb ik een tijdje priveles gevolgd maar door zwangerschap van de lerares en vanwege corona is daar de klad Ingekomen. Mijn buurman krijgt na het ontbijt nog een special toetje vanwege zijn verjaardag. Happy bithday staat er bij geschreven, Ze zijn de r vergeten, Maakt niet uit, het is een mooi gebaar. Dan worst er al snel omgeroepen dar we Tokyo naderen. Riemen vast. We zijn er en het is ineens 8 uur later.... Voor de paspoortcontrole moet ik digitaal nog een formulier invulnerable en natuurlijk mijn coronaapp met de vaccinaties laten zien. Bij de douane een foto en vingerafdrukken, zo gaat dat hier. Iedereen loopt ok met mondmaskers rond, heel anders dan op Schiphol. Maar dat deaden veel Japanners om al voor Corona. Dan komt Jiro me al tegemoet, hij ziet me eerder dan ik hem. Een mooi weerzien, vorig najaar hebben we samen in Europa gewandeld en nu dan de komende weken in Japan. Zijn kennis van de taal zal me goed van pas komen.... Nadat hij de auto heeft teruggevonden en ook de juiste richting zijnwe na een uurtje bij zijn huis, hotel Jiro. Hij heeft al veel buitenlandse wandelvrienden ontvangen en nu ben ik aan de beurt. We besluiten om niet meer uit eten te gaan. Het is al laat en we eten wel wat brood en nootjes met natuurlijk sake erbij en besprekenhet reisplan voor morgen. Om 23.00 uur Japanse tijd en 15.00 uur Nederlandse is het hoe dan ook toch tijd om proberen te slapen.

Maandag 13 maart 2023.

Na een wat gebroken nachtt om half zeven opgestaan. Wennen aan het nieuwe ritme zal nog wel even duren. ieder uur tijdsverschil kost een dag zegt men. We zullen zien. Jiro heeft daar daze keer geen last van, het ontbijt staat al op tafel. Ik pak mijn Henro spullen die Kimi jaren geleden heeft achter gelaten bij Jiro. Aan de hoed hangt een klein plastic zakje met een opgevouwen papiertje erin waar mijn huissleutel in blijkt te zitten. Thank you staat er opgeschreven in haar mooie handschrift. Ontroering overvalt me, het was een mooie tijd. Dan is het tijd voor onze lange reis. Eerst met de bus naar Shinjuku, het drukste station ter wereld met dagelijks miljoenen passagiers. Toen ik hier in 2002 voor het eerst was wist ik niet wat me overkwam . Centraal station Utrecht is er niets bij. Van daaruit met de snelle kogeltrein Shinkansen naar Osaka, Dan een regionale trein naar Maiko aan de voet van de brug tussle het grootste eiland Honshu en Shikoku, het eiland van de Henro. Daar nemen we tot slot de bus. Er is dus wel een oeververbinding maar geen treinverbinding tusssen daze twee van de vier hoofdeilanden van Japan. De andere twee zijn Hokkaido in het noordoosten en Kyushu in het zuidwesten, samen ongeveer 97% van de landoppervlakte. Eenmaal op Shikoku genieten we onderweg al van de prachtige natuur, heel anders dan Tokyo. Laat in de middag stappen we voor de deur van onset hotel uit. Schitterend gelegen aan zee en voorzien van warmwaterbaden, onsen. Die zullen we zeker uit proberen.

Vervolg OHenro 2023

Nog minder dan twee weken te gaan voor het vervolg van de OHenro op het eiland Shikoku, ofwel vierland. Eindelijk, na 8 jaar is het zover.. Door de vervelende pandemie en andere omstandigheden heeft het wat langer geduurd maar nu kan ik na een lange tijd weer verder met mijn pelgrimstocht.

Dat zal deze keer zonder Kimi zijn. Jammer genoeg heeft onze lange afstandsrelatie geen stand gehouden en het contact is zelfs helemaal beëindigd. Toch loopt er ook deze keer een Japanse pelgrim met me mee. Nee, niet Kukai of Kobo Daishi, de monnik die ruim 1.200 jaar geleden het boeddhisme naar Japan bracht en destijds met de stichting van alle tempels langs de route ook min of meer de grondlegger van de pelgrimsweg is. Iedere pelgrim die de Henro loopt wandelt in zijn voetsporen. Mijn metgezel is nu Jiro, een weliswaar oudere maar nog zeer fitte Japanner uit Tokio. Ik heb hem al meer dan 10 jaar geleden leren kennen tijdens een internationale wandeltocht en heb hem daarna nog vaak ontmoet. Hij reist de hele wereld over en komt ieder jaar wel naar Europa om daar aan diverse wandelevenementen zoals de Vierdaagse deel te nemen. We hebben regelmatig aan dezelfde wandelingen deelgenomen en hebben ook al een paar keer samen gereisd onder andere naar Spanje, vorig jaar oktober nog. Toen vertelde hij dat hij ook met de Henro wou beginnen en alle 88 tempelswil bezoeken. Nee, niet per bus zoals het overgrote deel van de Japanners doen maar te voet zoals bijna alle buitenlanders dat doen. Daarmee was het plan geboren om samen de Henro te gaan lopen vanaf het punt waar ik 8 jaar geleden gestopt ben. Dat is in het plaatsje Kannoura aan de oostkust van Shikoku, aan het begin van de prefectuur Kochi, zuidelijk van Tokushima waar de OHenro begint. Jiro start dus niet bij de eerste tempel maar dat vond hij gelukkig voor mij geen probleem. Hij heeft hopelijk snel de gelegenheid om ook de route in Tokushima te lopen. Die beslaat "slechts" 200 kilometer van de in totaal bijna 1.200 kilometer. Shikoku is ongeveer de helft van Nederland maar als je het eiland rond wandelt heb je dus toch een heel eind gelopen. Zaterdag land ik rond 18.00 uur op Haneda, dit is het oude vliegveld en het ligt veel dichter bij Tokio dan het nieuwe vliegveld Narita. Dan moet je nog een uur met de trein voordat je in het centrum bent. De afgelopen dagen nog de laatste inkopen gedaan. Morgen nog een werkdag thuis. 's-Avonds inpakken en vrijdagmorgen naar Schiphol. Om 18.35 vertrekt het vliegtuig.

Laatste vakantiedagen

Hallo allemaal,

dank je wel voor al jullie leuke, lieve reacties. Nog een keer een bericht voordat ik overmorgen weer naar Nederland terugga. De weemoed begint nu toch wel echt toe te slaan, zeker met bijpassende muziek erbij, hier op mijn iPad.

Eergisteren zijn we Tokyo ingegaan. Eerst wat koffie gedronken en toen naar de Tokyo Sky Tree, een paar jaar geleden gebouwd en met 634 meter blijkbaar de hoogste TOREN ter wereld, let wel, dus niet het hoogste gebouw, dat staat volgens mij in Dubai. Het was een drukte van heb ik jou daar, lange rijen van hier tot Tokyo zeg je dan in Nederland, maar vanaf hier is dat niet zover. in 2013 was ik er ook al geweest, toen was er helemaal geen doorkomen aan, nu konden we via een soepele regeling speciaal voor de buitenlandse bezoekers"sneller" naar boven. Nou alles bij elkaar duurde dat nog anderhalf uur maar toch geen halve dag of langer. Kimi mocht gelukkig ook mee. Het hoogste punt voor de bezoekers is op 450 meter hoogte. Vanaf daar heb je vanzelfsprekend een prachtig uitzicht over de stad, we hebben net zolang gekeken tot de schemering begon en de avond viel over verlicht Tokyo. Het weer was te goed, wat heiig en daardoor hebben we de Fuji, ruim 100 kilometer ver weg helaas niet gezien.

Daarna zijn we snel naar het nabij gelegen Ueno gegaan, het bekendste stadspark van de Japanse hoofdstad. Hier was zo mogelijk nog meer volk op de been, nou de meesten zaten, picknicken lekker eten en drinken, Hanami heet het Ely (?) onder de Sakura. De kraampjes hadden er een goede aan, heel veel klanten, zoals wij, wij gingen er ook bij zitten. De verlichte bomen waren prachtig al gingen de lampionnen wat al te snel uit. Het eten en het koele bier smaakten er niet minder om.

De terugreis vanaf het centrum duurde wat lang, laat thuis en daarom woensdag 1april,de laatste vakantiedag van Kimi lekker uitgeslapen,nu kon het nog. We hadden naar een onsen willen gaan maar het was zo'n prachtig weer dat we besloten hebben om lekker in de buurt te gaan wandelen naar de mooie heuvels van Takao helemaal in het westen van Takao. Hier kun je de hectiek van het centrum vergeten en lekker bijkomen. Op de terugweg hebben we koffie gedronken bij een kleine botanische tuin, daar waren we de vorige keer ook af eens geweest. Er staan veel bonsai bomen waarvan er sommigen nu ook in bloei stonden, mini Sakura dus.

Na het eten vroeg naar bed, de Franse koffie schoot er bij in en de Grand Marnier dus ook....

Vandaag vroeg opgestaan om zes uur, nou dat was nog bijna uitslapen voor Kimi, soms staat ze om vier uur op voor haar werk, ongelooflijk. Ik was nog iets eerder de deur uit want ik ben naar Tomioka gegaan in de prefectuur Gunma, ten noordwesten van Tokyo. Een treinreis van ongeveer 4 uur inclusief overstappen om daar de voormalige zijdefabriek te bekijken. Die staat sinds vorig jaar op de Werelderfgoedlijst van Unesco, het 18e in Japan. Daar heb ik er na vandaag 10 van gezien dus ik ben over de helft.

Het is een prachtig oud gebouw, uit mooie baksteen opgetrokken, nog in originele staat en er staan ook nog veel machines in. De Japanners hebben dit met behulp van de Fransen in 1872 gebouwd waar ze destijds goede handelsbetrekkingen mee hadden. Zij waren toen ook voorlopers in de Zijde-industrie en hebben dit naar Japan overgebracht, een Frasne ingenieur heeft dit in gang gezet,in het begin waren er ook nog veel Franse werknemers. Na de Tweede Wereldoorlog draaide het bedrijf op volle toeren door de verdere industrialisatie en modernisering. Niettemin is het bedrijf eind jaren tachtig van de vorige eeuw gesloten,maar gelukkig niet gesloopt zoals aanvankelijk de bedoeling was. En nu is het dus Werelderfgoed. De stad, de regio en de bewoners waren daar blijkbaar zo trots op dat er een speciale krant is verschenen waarin zijde was verwerkt.

Het is weer tijd om te gaan slapen. Morgen ga ik als Kimi weer werkt nog een dag wandelen met een vriend van mij die vorig jaar de Vierdaagse heeft gelopen en ook heeft deel genomen aan veel andere wandelingen in allerlei landen. Kimi en ik gaan morgenavond als afscheid nog uit eten en daarna is het rugzak inpakken en zaterdag weer terug naar Nederland. Volgende keer verder, volgend jaar misschien Nederland of weer Japan-Shikoku of gewoon allebei, zoals Kimi voorstelde, ik ben het er helemaal mee eens. Nogmaals dank voor al jullie mooie superaardige reacties, ik heb de weblog niet voor niets geschreven, het was voor mij ook nieuw. Het was leuk om te doen En heeft mensen misschien geinspireerd om (weer) naar Japan te gaan, dat zpu ik mooi vinden. En als de Henro wordt vervolgd, dan de weblog ook.

Heel hartelijke groeten,

Kimi en Henk

Verstuurd vanaf mijn iPad

Terug in Tokyo

Hallo allemaal,

Bedankt voor jullie reacties, die zijn ook heel leuk om te lezen. Ben, heel fijn dat je het laatste exemplaar van je boek voor mij wilt bewaren. Zullen we dat na mijn vakantie verder regelen? Ik hoor graag wat de kosten zijn. We zijn nu blijkbaar Ikkoku-mairi inderdaad Elly, nu we de tempels in Tokushima bezocht hebben, maar ik voel me nog slechts aspirant lid van de Henro groep, zolang ik de hele Henro niet heb gewandeld en dat kan nog wel even duren.....dank voor het compliment Helena, maar voor een heel boek heb ik geloof ik toch wat te weinig tekst, nog los van de vraag of het wel interessant genoeg is. Er zijn nog wel meer liedjes over Hiroshima geschreven Herman, bijvoorbeeld van Wishful Thinking. Popprofessor Leo Blokhuis van de top 2000 kan je daar vast veel meer over vertellen. Ja, een clubreis hier naar toe zou niet verkeerd zijn Jo en Martha, maar of er dan veel leden mee gaan...... Dat is toch wat anders dan een weekendje België of Luxemburg met een wat ander prijskaartje ook....maar eh in mei wordt er op een ander eiland Kyushu een internationale IML wandeling georganiseerd, prima te combineren met een paar weken Shikoku en een heel goede voorbereiding voor de Vierdaagse. Ook voor minder sportieve mensen is Japan overigens een prachtig land om op vakantie te gaan,maar dat hadden jullie ondertussen al begrepen, informeer voor de zekerheid nog maar eens bij andere Henro. Ik wil best wat lekkere dingen meenemen Ronnie, maar verse vis als sashimi is ongekoeld niet echt lang houdbaar....misschien een keer met de afdeling lekker Japans gaan eten? Knap Yvonne dat je zelf okonomiyaki hebt gemaakt.ja, ik vind het ook echt heerlijk. Had je het recept van internet of van Keiko gekregen? Ik zou ook eens een keer wat Japans moeten gaan koken. Nu doet Kimi dat als ze in Nederland is, alleen al de bereidingswijze en manier van opdienen is mooi om te zien.

Eergisteren zijn we ook nog op Miyajima eiland geweest. Toen zijn we naar boven gegaan de heuvel op ruim 500 meter hoog. Gelukkig wel met de kabelbaan omhoog, afdalen te voet. Dat was allemaal wat rustiger dan in de drukke winkelstraatjes beneden, met inderdaad soms zelfs ook stilte.

Kukai is daar ook geweest, hij heeft daar een tempel gesticht en zijn vuur brandt na 1200 jaar nog steeds en daarmee is de cirkel van de vakantie rond na Shikoku. 's-avonds zijn we met een nachtbus teruggegaan naar Tokyo, een rit van 11 uur, net zo lang als de vlucht Amsterdam- Tokyo. Het was wel een heel luxe bus, een dreamliner.... met slechts 14 zitplaatsen, een soort privé-coupes. Ik had het nog nooit gezien, weer wat nieuws. Net als het restaurant in Tokushima trouwens waar je de ramen van je keuze en bijbehorend drankje buiten in de automaat kon bestellen, er kwam dan een bonnetje uit dat je daarna binnen afgaf en vervolgens werd je bestelde maaltijd keurig opgediend. Als je het op had kon je dus zo de zaak uitlopen, er kwam binnen geen geld meer aan te pas.

Vanaf Hiroshima zijn we dus weer naar Tokyo gegaan. Meteen toen we daar naar het Vredespark gingen een paar dagen ervoor werden we overigens staande gehouden door een paar jonge jongens die ons vertelden en voor deden hoe we van een vierkant blaadje een kraanvogel konden vouwen. Dat is het verhaal van het meisje Sadako. Zij was twee toen de bom viel maar kreeg jaren later ineens leukemie wat zeer waarschijnlijk verband hield met de straling. Ze dacht dat ze door het vouwen van 1000 kraanvogels een wens kon doen en ze zou blijven leven. Helaas was dat niet het geval. Dit verhaal is "wereldberoemd" in Japan en voor kinderen ongeveer verplichte kost. Sindsdien vouwen kinderen massaal kraanvogels, in kasten in het Vredespark hangen er werkelijk duizenden. Daardoor is de kraanvogel het vredessymbool van Japan geworden.

Na de lange busreiziger hebben we het gisteren verder rustig aan gedaan. De was gedaan, boodschappen en 's-avonds lekker in de buurt uitt eten, Japanse bbq alleen wel binnen. Vlees en groenten aan een houten spietje die je mooi op de randen van langwerpige bbq kon leggen en het middelste gedeelte, het eten dus werd mooi gaar.

Vandaag lang uitgeslapen en vanmiddag met vrienden heerlijk gepicknickt met een biertje erbij onder een Sakura boom. Wij waren niet de enigen, dat is hier echt een belevenis. De bomen staan nu volop in bloei, prachtig, had ik ook nog nooit gezien. Ik zal een foto meesturen. We doen het nog lekker een paar dagen rustig aan, geen gewandel meer, Kimi moet donderdag weer gaan werken.

Hartelijke groeten,

Kimi en Henk

Prefectuur (provincie) Hiroshima

Hallo allemaal,

andermaal dank voor jullie reacties. Ben, ik hou me zeer aanbevolen voor je boek, is dat nog verkrijgbaar? Eergisteren hebben we dus de laatste dag gelopen, van Tokushima naar Kochi, die provincie hebben we net bereikt. In het laatste café van Tokushima, net voor de tunnel die de provincies scheidt, kwamen we een Deen tegen, hij liep alleen en had nog nauwelijks buitenlanders gezien zei hij, hij was een dag of tien onderweg. De eigenaresse van het café sprak overigens behoorlijk goed Engels en nadat ze had gevraagd waar ik vandaan kwam vertelde ze dat er ook wel eens een professor van de Universiteit van Leiden in haar café was geweest. Dat moet dan welhaast de heer Van der Veere zijn, lijkt me. Naast de café-restaurant zijn er ook speciaal voor de pelgrims allerlei overdekte " hutten" gebouwd waar je vaak gratis koffie kunt drinken. Dit is grotendeels allemaal met hulp van de lokale bevolking opgezet, echt geweldig. Hier vind je ook overal schriften, waar je je ervaringen kunt vermelden. Allerlei nationaliteiten tref je hier aan. Heel West-Europa, maar ook de VS, Australië, Nieuw Zeeland en diverse Latijns-Amerikaanse landen, opvallend.

Om kwart voor een waren we op het station van Kannoura, zo ongeveer de eerste plaats in Kochi. met de trein terug naar Tokushima waar we in het donker aankwamen, daar hebben we nog heerlijke ramen gegeten, de lokale specialiteit, een noedel soep met ei, vlees, groenten enzovoorts. Onderweg zijn we nog gestopt in Saba-Daishi, naast de 88 heilige tempels, een van de andere 20 belangrijke tempels op Shikoku, die ook in de reisgids staan vermeld. Deze tempel is ook zeer de moeite waard, binnen kun je in een schaars verlichte galerij langs boeddhabeeldjes met de namen en nummers van alle 88 tempels en die 20 andere lopen. echt prachtig en heel mystiek ook, vooral op het einde in de gebedsruimte. Dit lijkt ons ook een mooie plek om de volgende keer als eerste te overnachten en van daaruit,met de trein naar Kannoura te reizen, niet zo ver daarvandaan. Een schiterend boemeltreintje trouwens, 48 zitplaatsen en dat is het, hij rijdt ongeveer om het anderhalf uur, kom daar in Shinjuku in Tokyo maar eens om, het drukste station ter wereld, met een paar miljoen reizigers per dag.

De vakantie gaat verder en dus gisterenmorgen vroeg met de bus naar Hiroshima gegaan, de stad die zoals iedereen weet als eerste door een atoombom is getroffen. Na aankomst zijn we meteen naar het Vredespark gegaan, ik had het in 2002 al gezien, maar het blijft zeer indrukwekkend. Op 6 augustus 1945 viel om 8.15 uur de bom, bijna 70 jaar geleden dus, en in een straal van een paar kilometer vielen meer dan 100.000 doden. Er zal waarschijnlijk een flinke herdenking plaatsvinden later dit jaar. De naam van de B29 bommenwerper was overigens Enola Gay, luister maar eens naar het gelijknamige liedje van Orchestral Manouevres in the Dark.

's-Avonds zijn we doorgereisd naar Otake, een stadje vlakbij Miyajima eiland,waar een van de bekendste toeristische attracties van Japan staat, de Itsukushima schrijn met de prachtige oranje Torii, poort die tijdens vloed in zee staat. Dat hebben we vandaag bekeken, echt een magnifiek gezicht, vanaf de veerboot al, maar ook toen het donker werd en er door de verlichting een mooie oranje gloed over kwam te hangen. Ik had Miyajima in de voorgaande reizen naar Japan nog niet gezien en wilde er nu dolgraag naar toe. Kimi ook trouwens, dus dat scheelt. Het is weliswaar zeer toeristisch, Unesco Werelderfgoed tenslotte, maar een absolute aanrader. Ik heb in een paar uur meer buitenlanders gezien dan in twee weken Henro bij elkaar.

In Hirohima hadden we overigens nog heerlijke okonomiyaki gegeten, een soort gestapeld gerecht, hier tenminste ,want je hebt twee versies, die van Hiroshima en Osaka, bestaande uit noedels, ei, groenten, vlees en/of vis en dat als een soort hele dikke pannenkoek opgediend, overheerlijk, zou ik zeker proberen als je hier nog eens verzeild raakt.

Ik vind het Japanse eten trouwens allemaal lekker en laat niets staan, nou een paar keer het rauwe ei bij het ontbijt, vooruit, maar niet altijd dus....

Nou dit was zo ongeveer het verhaal van de afgelopen dagen, volgende keer verder,bedtijd. Foto's volgen.

Hartelijke groeten,

Kimi en Henk.