De vakantie eindigt weer in Tokyo.

Maandag 30 maart 2026.

Vandaag doe ik het lekker rustig aan, het zijn de laatste dagen bij Jiro in Tokyo. Om negen uur pas ontbijten, daarna de was draaien, drogen en ophangen. De secretaris van onze wandelclub heeft me gevraagd een kort stukje over de Henro te schrijven voor de eerstvolgende nieuwsbrief die uitkomt en binnenkort verschijnt. Daarom werk ik dat maar meteen.af, de wasmachine is toch nog in bedrijf.

We zijn hierdoor rond de middag pas vertrokken, richting station Eifikucho als ik het goed schrijf. Eerst lunchen we en daarna gaan we naar de rivier Megure waar de kersenbloesem heel mooi staat te bloeien in de bomenlanen aan beide zijden van de rivier. Volgens Jiro een van de mooiste plekken in Tokyo om de sakura te zien. Volgens mij heeft hij daar niks te veel mee gezegd. Ik ben bepaald niet de enige toeschouwer. Over de rivier varen verschillende bootjes, afgeladen vol met toeristen, het lijkt wel wat op de Amsterdamse grachten. Dit is deze vakantie de eerste keer dat ik de sakura goed zie. In Shirakawago was het nog te koud en in Nara en Kyoto nog wat vroeg al waren daar blijkbaar ook al mooie plekken om de sakura te zien.

Eenmaal terug op net station gaat Jiro al naar zijn huis en ik ga weer naar Shibuya. We moesten daar al overstappen en toen zijn we eerst op zoek gegaan naar Shibuya Mark City en de Street Piano. Ik heb namelijk om half zes daar afgesproken met Sawa. Twee jaar geleden heb ik haar bij toeval op het station in Kyoto in een koffietentje ontmoet. We kwamen naast elkaar te zitten, veel tafeltjes waren er niet meer vrij. Toen had ik pas in de gaten dat ze Engelse les gaf aan haar overbuurvrouw, heel grappig. Ze voelden zich misschien wat gegeneerd, bang voor hun Engels, nou het is evenmin mijn moedertaal. We raakten aan de praat en wisselden onze e-mails uit. We hebben steeds wat contact gehouden en het is daarom hartstikke leuk om elkaar hier weer te treffen. Behalve docente Engels, is ze ook een heel verdienstelijke pianospeler dus ik had haar gekscherend gezegd dat ik haar wel een keer wilde horen spelen. Dat heeft ze blijkbaar goed in haar oren geknoopt vandaar deze plek. Ze speelt drie stukken, allemaal liefdesliedjes, zelfs ook iets met mijn naam als thema?.. oeps.... ontzettend leuk en mooI. Ik zal het eens opzoeken. Daarna gaan we gezellig koffie drinken, we wisselen wat cadeautjes uit en hebben we tijd om wat bij te kletsen. Niet te lang want ze heeft ook nog met een paar vriendinnen afgesproken. Sawa woont nog steeds in Kyoto, maar ze was nu en week op bezoek bij haar zus die in Tokyo woont. Het was daarom lastig om in Kyoto af te spreken en het is hartstikke fijn dat het hier wel gelukt is. Morgen gaat ze met de Shinkansen weer terug naar Kyoto en we hebben afgesproken om elkaar een volgende keer natuurlijk weer te zien. Een extra reden om nog eens terug te gaan naar Japan....

Met een blij en vrolijk gevoel ga ik terug naar het station waarvan ik de naam niet kan onthouden. Het is anderhalve kilometer van het huis van Jiro maar dat vind ik niet op maps.me dus ik vraag hem toch of hij me op komt halen. Zoveel kleine straatjes hier en ik ben zo slecht in richting, al helemaal in het donker.

Ik lees mijn appjes en mailtjes nog eens door en dan staat Jiro voor mijn neus. Hij heeft al gegeten, maar we hadden nog een maaltijd over van gisteren dus die kan mooi voor mij in de magnetron. Uiteraard komt er ook weer drank op tafel, het gebruikelijke patroon..... de sake roept mij zegt hij.....jaja.... en ik ben zijn beste vriend als ik er eentje mee drink..... Afijn, hij is er al bijna 90 mee geworden en hij is nog zo fit als een hoentje. Misschien is dit kleine stukje Tokyo ook wel een blue zone.....

Dinsdag 31 maart 2026.

Vanochtend moest ik als eerste iemand feliciteren en tijdens het uitgebreide ontbijt denk ik na over de plannen voor de laatste dag in Japan. Oorspronkelijk zou ik alleen op pad gaan maar uiteindelijk gaat Jiro toch mee. We gaan naar het grote Ueno park, dat kun je denk ik wel het stadspark van Tokyo noemen. Dit is ook een zeer bekende sakuraplek. er zijn veel kraampjes die de gasten tijdens hun picknick, de hanami onder de kersenbloesem van eten en drinken kunnen voorzien. Nu, voor de middag is alles nog dicht en als het weer niet verandert zal dat waarschijnlijk zo blijven. Het regent flink, niet bepaald weer om buiten van de sakura te genieten. In en om het stadspark zijn veel andere dingen te bezichtigen zoals een dierentuin en het nationaal museum. Daar gaan wij naar toe. Ik ben er nog nooit geweest en met dit weer komt het perfect uit.

Het is een heel groot museum en vanwege het slechte weer is het ontzettend druk. Het kost maar ¥ 1.000 ongeveer € 6 en Jiro mag als 70-plusser zelfs gratis naar binnen, zover ben ik nog niet. De hele geschiedenis van Japan komt aan bod, het boeddhisme, de samurai maar ook de oorspronkelijke bevolking, de Ainu in het noorden van Japan op Hokkaido. Daar ben ik nog nooit geweest, ook daar wil ik nog wel eens naar toe.

Tussendoor lunchen we in het museumrestaurant. Er is een lange wachtrij. We trekken een nummer en komen een uur later weer terug, dan zijn we zo aan de beurt. Naast ons zit een ouder Nederlands echtpaar. Rond een uur of voer vinden we het wel genoeg. Nog even door de museumwinkel struinen en dan de regen in. We moeten nog een eindje terug. Ueno ligt wat aan de noordoostkant van Tokio en wij moeten naar het westen. Een paar keer overstappen, opletten waar we eruit moeten en dan kunnen we in de wijk van Jiro, Hochanjo ergens wat gaan eten. Het wordt een simpel familierestaurant waar Jiro ook wel eens met zijn kleinkinderen komt als die in Japan zijn. Vette hap met goedkope wijn erbij en daarna in een ander klein tentje waar we al vaker zijn geweest nog een afzakkertje, sake natuurlijk.

Thuis bij Jiro hoef ik niks meer. Ik heb nog een paar cadeautjes en Jiro stelt voor om zijn schoonzus daar blij mee te maken. De noeste werker op de achtergrond, ik vind het een goed idee. Jiro gaar in bad en ik ga vroeg onder de wol.

Woensdag 1 april 2026.

Ik moest er zoals gebruikelijk weer een paar keer uit vannacht en een keer kom ik Jiro tegen, een zeldzaamheid dat we tegelijk naar het toilet moesten. Om half zes ben ik wakker.Appjes en mailtjes lezen en nog een keer mijn dagboek bijwerken. Ik hoor Jiro ondertussen ook al. Tijd om op te staan. Douchen, scheren, inpakken en wegwezen. Nou, ook nog een keer ontbijten. Niet uitgebreid, daar ontbreekt de tijdloos maar snel de laatste broodjes van Sawa opeten. Jiro geeft nog wat mee voor onderweg en loopt ook voor de laatste keer mee naar de bushalte.Daar spreekt hij een oudere dame die dezelfde bus neemt, lijn 33. Hij noemt de halte nog een keer met die lange moeilijke naam. Daar is een pand, een viswinkel met een grote bewegende drab op de gevel. Klopt, die heb ik al een paar keer gezien. De oudere vrouw spreekt goed Engels en vraagt voorzichtig naar mijn leeftijd.Ze heeft een zoon gehad die even oud was als ik maar door een noodlottig ongeval een paar jaar geleden is overleden. Ze zegt wanneer ik er uit moet en drukt op de rode knop. Ik bedank haar hartelijk. Jammer dat ik geen klompje meer bij de hand heb,

Nu afdalen naar de metro met mijn twee rugzakken en tas. Het is spitsuur en alle metro’s zitten bomvol. Ik laat een paar metro’s gaan omdat ze zo vol zitten, maar ja ik moet toch naar het vliegveld. Ik sta vooraan en ga naar binnen. Achter mij staan minstens nog 10 Japanners die ook mee willen en ik word letterlijk omhoog en een paar meter verder weg geduwd. Vreselijk, het is niet anders. Ik ben in ieder geval onderweg. Bij Daimon moet ik eruit en daar kan ik de lijn nemen naar het vliegveld, dat zou de limited Express moeten zijn maar instap in de locale trein die alle stations aandoet. Het gaat tergend langzaam. Ik begin wat in paniek te raken want ik loop uit de planning. Ik kijk goed op de borden waar ik nu eigenlijk ben en welke lijn ik het beste kan nemen. Bij Asakusa stap ik uit en vraag wat ik nu het beste kan doen. De man op het perron die een paar woorden Engels spreekt adviseert me de trein van 09.10 te nemen dan ben ik er een uur later, kwart over tien. Mijn vlucht is vervroegd, kwart over twaalf in plaats van half een. Dan heb ik dus nog maar twee uur. Volgens Jiro is dat voldoende, volgens de KLM zou het drie uur moeten zijn. En welke terminal moest ik ook weer hebben? Volgens mij de laatste halte, terminal 1. Ik heb geen internet en zet voor even data roaming aan om het te controleren, het klopt. Twee haltes voor Narita begint mijn telefoon ineens flink te trillen.....noodmelding....bereid je voor op zware aardschokken..... ook dat nog....haal ik het vliegveld wel en kunnen we dan ook vertrekken?

Ik ben om kwart over tien op het vliegveld, gehaald, als een haas naar de controles, eerst de boarding pas printen, dan door het poortje, vervolgens de security. Voor de zekerheid haal ik de Henro aansteker er al uit en stop die in mijn jaszak, die moet ik waarschijnlijk afgeven. Wonder boven wonder mag alles mee. Bij de binnenlandse vlucht moest ik die afgeven, nu niet, het blijft vreemd. Daarna nog de paspoortcontrole en binnen eenhalf uur ben ik al overal doorheen, ongelooflijk. Ik heb zelfs nog tijd voor koffie een broodje. In een souvenirwinkel zie ik een mooie samurai pop en ik heb nog precies het bedrag dat ik er voor moet betalen contant op zak, wat een toeval. Ik krijg er een grote Narita tas bij en daar stop ik alle andere souvenirs ook in. Dat maakt me wat zekerder om in te stappen want ik heb wel heel veel handbagage bij me.

Dat krijg ik in het Nederlands ook te horen als ik aan boord ga, maar ik doe net of ik Oostindisch doof ben en dat kan hier qua locatie op en wereldkaart. Er stapt ook een leuk jong stel aan boord met hunruim een jaar oude zoontje, een mooi kereltje,ze hebben het er maar druk mee. Ik heb net als op de heenweg een stoel met veel beenruimte bij de nooduitgang. Ik zit naast ene lange slanke jonge jongen uit Delft. Hij heeft ook een maand vakantie gehad, wel een wat minder actieve dan ik. Hij is zeer onder de indruk van Japan, veel is anders, nou beter zegt hij. Hij is ook alleenstaand en wil mogelijk in de toekomst zelfs gaan emigreren.... Hij woont nu nog op een heel kleine kamer, iets groters is onbetaalbaar. Ik vertel hem over de NJV, de Nederland Japan vereniging. Misschien kunnen zij wat voor hem betekenen.

De vlucht verloopt goed, af en toe wat turbulentie. Van slapen komt niet veel, af en toe dommel ik voorzichtig weg. De jongen achter mij vraagt of mijn stoelleuning rechtop kan blijven staan. Ja, sorry, die kan niet voor niks achterover. Ik dood de tijd met muziek luisteren en het spelen van wat spelletjes. Bij triviant moet je zo snel antwoorden dat je niet eens tijd hebt om de vraag te lezen. We vliegen drug over de Noordpool maar omdat ik aan het gangpad zit en niet bijzet raam zie ik er niet veel van. Daar zit een jonge vrouw uit Engeland met tattoos en een neuspiercing. Zij moet nog verder naar Londen. Toch wat anders dan de medepassagier met eindbestemming Buenos Aries....

Om 19.00 uur land ik op Schiphol, 13,5 uur na vertrek. Ik hoef niet te wachten op mijn bagage dus ik kan meteen doorlopen naar de aankomsthal. Vriend Reint ziet me al snel staan, maar mijn zus, die me op kot halen is er nog niet. Ze appt dat ze wat later komt maar in welke aankomsthal ben ik.... Reint en ik nuttigen al koffie met gebak en praten bij over de vakantie. Ik laat hem mijn Henro- trofeeen zien, vooral natuurlijk het stempelboek, hij is onder de indruk. Ondertussen is mijn zus ook gearriveerd en we omhelzen elkaar innig, fijn dat je er weer bent. Zij bestelt ook koffie en we praten honderduit. Dan is het tijd om te gaan. Reint neemt de trein en wij de auto. Bij Oss nemen we een afslag te laat, we rijden iets om maar er staan nog genoeg elektrische kilometers op de teller. Om half 11 ben ik thuis, einde vakantie.

Dit is ook, na 11 jaar het slot van deze blog. Ik loop die nog een keer helemaal na op typefouten enz. Een volgende keer zal ik Polarsteps gebruiken, Dat was er in 2015 nog niet en ik heb steeds voortgeborduurd op mijn eerdere verhalen. Vier keer gelopen op vierland, het was een prachtig avontuur. Dank voor jullie belangstelling.

Naar Shirakawa-go, maar ik go niet zo snel.....

Vrijdag 27 maart 2026.

Vandaag verlaat ik Kyoto al weer, het was deze keer een vrij kort bezoek. Ik heb in die drie keer dat ik de stad ondertussen bezocht heb veel gezien maar nog lang niet alles. Het is hier een groot openluchtmuseum, vooral wat tempels betreft. Ik vraag me af of er een andere plaats op de wereld is met zoveel UNESCO gebouwen. Het zijn er teveel om op te noemen, zoals gisteren die mooie poort bij de eerste tempel die ik heb bezocht en de Toji tempel die gewijd is aan Kukai, een van de drie heiligdommen.

Na het ontbijt moet ik snel mijn boeltje pakken, van drie stuks bagage moet ik er twee maken, dat lukt. Mijn grote blauwe rugzak neem ik mee en de Henro rugzak met nog wat andere zaken wordt opgestuurd naar Jiro waar ik de laatste dagen van mijn vakantie zal verblijven. Dit werkt met allerlei qr-codes, waar weer formulieren uit komen rollen, die de afzender en ontvanger vermelden. Het adres van Jiro kan ik achterhalen, ook zijn telefoonnummer. Het zal wel goed komen.

Met een gerust gevoel ga ik naar het station, eerst nog even pinnen, want ik ben bijna blut. Een postkantoor was de afgelopen dagen niet in de buurt, dus ik ga maar naar een Seven Eleven ergens onderin het station. Ik ben bang dat ik daar alleen met mijn creditcard kan pinnen en dat er behoorlijk wat kosten bij komen maar dat valt allemaal reuze mee. Her is hetzelfde bedrag als bij een postkantoor en ik kan hier zelfs ook mijn normale bankpas gebruiken. Er ontstaat al een rij achter me en een jonge ongeduldige Japanner loopt al weg omdat die rare oudere gajin, buitenlander zoveel tijd nodig heeft.....tja....

Bij het JR kantoor voor de kaartverkoop kan ik nu contant betalen en ik weet meteen mijn route. Ik kan met de trein naar Toyama of Takayama, maar die laatste optie is ¥ 3.000 duurder dus ik kies voor Toyama. Vanaf deze beide plaatsen moet ik nog ruim een uur met de bus, daar zit geen verschil in.

Ik denk alle tijd te hebben, ik kan toch pas vanaf 16.00 uur in Shirikawa-go inchecken. Rond twee uur arriveert de Shinkansen in Toyama, met bijna een half miljoen inwoners de hoofdstad van de gelijknamige prefectuur.

Ik ga op zoek naar het busstation en wil een kaartje kopen, maar wat schetst mijn verbazing..... er rijden vandaag geen bussen meer naar mijn eindbestemming.,..de laatste is al rond de middag vertrokken..... en toen zat ik nog in de trein.

Eerst maar eens wat gaan lunchen, koffie met een broodje. Ik informeer naar de kosten van een taxi, maar dat gaat richting ¥ 40.000, dik € 200, dat is me toch wat te zout. Ik besluit derhalve om hier te blijven en morgen de eerste bus te nemen, die vertrekt om 09.00 uur. De vvv op het station geeft me de namen van een paar goedkopere hotels in de buurt van het station. Ik krijg een plattegrond waarop ze worden omcirkeld. Het is slechts een paar honderd meter lopen maar toch slaag ik er steeds weer in om de verkeerde kant op te gaan. Daarom vraag ik het uiteindelijk nog maar een jonge Japanner met klein kind waarvan ik vermoed dat hij wel een paar woorden Engels spreekt. Dat klopt, eindelijk heb ik het gevonden.

Ondertussen moet ik weer hoognodig plassen en voor het inchecken vraag ik eerst waar het toilet is. De medewerker wijst me snel de weg en de administratie wordt ook vlot afgewerkt. Voor ongeveer € 40 heb ik een kamer met douche en zelfs bad en natuurlijk toilet en ontbijt. Het ziet er keurig uit. Lekker badderen, daar ben ik aan toe. De mailtjes en appjes beantwoorden en secretaris Els van de wandelclub vraagt of ze samen met Herman, een van min beste vrienden die ik al decennia lang ken kan FaceTimen, heel leuk. Els is ondertussen ook een (wandel)vriendin geworden, we hebben onder andere met Herman ook een theaterclubje en ze wil mogelijk in mijn Henro-voetsporen treden, ik ben heel benieuwd.

We hebben om 19.00 uur Japanse tijd afgesproken, in Nederland is het nu nog 8 uur vroeger. Over een paar dagen nog maar 7 uur....stipt op tijd wordt er gebeld, de verbimding is perfect.Ik zie ze keurig zitten, zo naast elkaar. We praten honderduit, er zit iets vertraging op de lijn. Ik vertel natuurlijk over de Henro en Herman had blijkbaar Els al voorgehouden dat ik maar veel moest praten, maar ja, het is een gesprek, geen monoloog.

Herman gaat over een paar weken naar Amerika en Els is binnenkort net als ik met pensioen, dus dan heeft ze alle tijd om na te denken over de Henro. Na een half uur stoppen we er mee, we zien elkaar vanaf volgende week weer in Nederland.

Half acht derhalve, tijd voor het avondeten. Het is weekend en veel restaurants zijn vol geboekt. Ik loop een paar keer ergens naar binnen waar nog lege stoelen zijn, maar blijkbaar is alles gereserveerd. Uiteindelijk vind ik iets simpels. Ze hebben alleen een menukaart in het Japans maar buiten staat een groot bord met diverse gerechten. Franse frietjes en gefrituurde snacks, niet alleen vlees maar ook groenten, een soort tempura . De barbecue die op iedere tafel staat hoef ik niet te gebruiken, Ik krijg mijn eten voorgeschoteld. Natuurlijk hoort daar een koude Asahi bij, zelfs uit een Kirin glas.

Zaterdag 28 maart 2026.

Ik ben al weer vroeg wakker, want ik wil mijn dagboek bijwerken, daar was ik gisterenavond te moe voor. Van mede-commissielid Henriette lees ik een appje dat ik zelfs op de website van de wandelclub sta, geweldig. Meteen even lezen. Dan snel typen want om 07.45 uur word ik voor het ontbijt verwacht. Iedereen die I check kan meteen een kaartje voor het ontbijt pakken de dag erna. Het is in tijdzones verkeerd want ze hebben maar een beperkt aantal plaatsen en het is een groot hotel. Je hebt een half uur de tijd inclusief een uitloop van 5 minuten. Dit werkt volgens mij prima. De Japanners houden zich hier natuurlijk keurig aan en ik, voor zover Ik kan zien als enige buitenlander, ook. Het is een behoorlijk uitgebrieid buffet dat je weer op kunt scheppen in de bekende witte kunststof bordjes met vakjes, maar er zijn ook kommetjes voor de rijst en de soep. En er zijn heerlijk verse koele fruitshakes, die neem ik een paar.

De bus vertrekt om negen uur en ik ben ruim op tijd. De mensen, ook de westerse toeristen staan netjes in de rij, alleen een ouder Amerikaans echtpaar loopt er omheen, deponeren hun bagage onderin de bus en gaan meteen naar binnen. Die hebben het nog niet helemaal begrepen. In de bus is WiFi en ik besluit her bericht van Henrietta op Facebook te plaatsen, meteen wat reclame maken voor onze vereniging. Ik moet wel op blijven letten want we zijn vrij snel de stad uit en de omgeving wordt steeds mooier en de bergen steeds hoger. Dit formaat had ik gelukkig niet in Shikoku.

Tegen half elf is de bus er, ik koop meteen een kaartje voor morgen. Tien over negen terug naar Toyama en van daaruit de Shinkansen naar Tokyo, maar zover is het nog niet. Het bus station ligt aan de rand van het drop en mijn hostel nog verder daar vandaan. Het is bijna twee kilometer lopen. Bij het hostel word ik vriendelijk ontvangen door de goed Engels sprekende eigenaar. Ik zie dat hij fietsen verhuurt en daar maak ik meteen gebruik van. Dit scheelt heel veel tijd en in minder dan 10 minuten ben ik in het dorp, Shirakawa go heeft evenveel inwoners als mijn woonplaats, zo’n 1.500. Er komen hier echter dagelijks een veelvoud aan toeristen, op hoogtijdagen tot wel 5.000 schat men in. Op jaarbasis zijn er dat dus dik meer dan een miljoen, bijna twee. Ja, dat krijg je met de overigens volkomen terechte UNESCO-status.

Het is een pareltje met die schitterende specifieke eeuwenoude circa 100 houten huizen en omringd door besneeuwde bergtoppen. Afgaande op de foto’s moet het hier in de winter ook prachtig zijn. Hoe idylllisch wil je het hebben als alles hier wit is en de contouren van de spitse daken zichtbaar zijn in het kunst- en/of maanlicht? Daar kan vollgens mij geen kerstkaart tegenop.

Een paar huizen zijn van binnen te bezichtgen, steeds voor ¥ 400, ongeveer € 2,50. Alles staat naast Japans goed in het Engels vermeld, ze hebben ook qr-codes en dan kun je op de betreffende website lezen wat er allemaal te zien is. Zeer informatief en interessant.

Ik koop ook weer allerlei onnutte souvenirs, magneetjes en dat soort dingen, maar goed, klein formaat. Tussendoor is het nog een keer tijd voor de lunch. Het is overal even druk, dus ik probeer iets te kiezen waar geen rij staat van 10 of meer mensen en dat lukt wonderwel. Even verderop is een klein museum voor houtsnijwerk, het is ontzettend mooi. Er is een museumwinkeltje bij en daarna zie ik legpuzzels van het dorp liggen..... en als er iets is dat ik wel haast standaard koop tijdens een vakantie.... Ik krijg meteen keuzestress want ze hebben verschillende groottes en van meerdere seizoenen, het blijft niet bij een puzzel..... en dat is alles bij elkaar heel wat meer volume dan een magneetje of een onderzetter. Voordat het gaat schemeren, nou dat duurt nog even wil ik ook nog naar het uitzichtspunt vanwaar de mooiste plaatjes worden geschoten die op alle ansichtskaarten staan en op mijn puzzels. In de laagste versnelling probeer ik naarnaar boven te fietsen maar ik red het niet tot de top, daar is het toch net te steil en te lang voor.

Bovenoo heb je inderdaad een perfect uitzicht dan het weer werkt ook vandaag heel goed mee. Wat wil je nog meer. Ik blijf er een half uur totdat ongeveer iedereen weg is. Met de fietsben ik zo weer beneden en merk dat het dorp ondertussen nagenoeg is uitgestorven. Allemaal dagjesmensen, geen hotels te bekennen, dat mag hier natuurlijk niet, dat zou de plek vreselijk ontsieren. Er zin slechts een paar ryokans in bestaande gebouwen en dus voornamelijk buiten het oude dorp. Graag zou ik nog wat willen eten maar alles lijkt dicht...toch heb ik weer mazzel, vlakbij het busstation brandt in een restaurant nog licht, daar kan ik terecht.

Ze hebben lekkere cocktails op de kaart staan en die wil ik bestellen. De dienster is echter onverbiddellijk.... ze zag me natuurlijk al met mijn fietshelm binnen komen. Dat gaat niet gebeuren, niet met alcohol op de fiets. Het wordt dus een mcoktail bij de soba noedels met tempura, ook lekker.

Bijna als laatste verlaat ik het restaurant en nu is het helemaal donker. Ik zoek de dynamo voor de lamp, maar de Japanners zijn veel inventiever Henk.... er zit een sensor in en de lamp begint bij de eerste trap al flink te schijnen. Bij de drankautomaat vlakbij het hostel wil ik nog een blikje bier scoren voor bij het schrijven van mijn dagboek, maar dat is ijdele hoop. Daar kun je alleen drankjes krijgen zonder alcohol. Ach, wel zo gezond.

Zondag 29 maart 2026.

Het wordt vandaag weer een reisdag. Van het pittoreske kleine landelijke Shirakawogo naar de gigantische metropool Tokyo, veel groter kan een contrast niet zijn. De eigenaar van het hostel brengt al zijn gasten netjes naar het busstation zodat ze op tijd verder kunnen reizen. Er arriveren al een paar touringcars met nieuwe toeristen en dan begint het dagelijks patroon voor de mensen hier weer van voren af aan. Ik ga met de bis terug naar Toyama en heb die bijna helemaal alleen voor mezelf. Op het laatste moment stapt er nog een vrouw in. De chauffeur zegt dat ik kan zitten waar ik wil, er is geen enkele stioel gereserveerd. Ja, er zijn geen reizigers.

In Toyama ga ik eerst wat eten en drinken, er werd in het hostel geen ontbijt geserveerd, vandaar. Ik heb nog alle tijd en ik neem meteen de mails en appjes door en ook het laatste nieuws. Rond de middag wordt het toch tijd om de Shinkansen op te zoeken. Er is een rechtstreekse verbinding naar Tokyo, fijn, reistijd 2,5 uur. De trein stopt onder andere in Nagano waar schaatskoningin Marianne Timmer(tje) haar grootste successen vierde. Ik kijk goed rond of ik het Olympisch ijsstadion kan zien, de M-Wave geloof ik, maar helaas.

Tegen drieën ben ik in Tokyo, op het gelijknamige station. Ik kan mijn kaartje van de Shinkansen nog gebruiken voor de lokale trein, de Chuo lijn naar Shinjuku, daar heb ik ergens met Jiro afgesproken. Dan moet ik wel niet in en mooie green car gaan zitten.Daar is het heel rustig en je hebt er een apart kaartje voor nodig, een toeslag. Ik word verwezen naar de coupe er naast, die kon ik niet zien, die was helemaal afgeschermd. Daar staat het hutjemutje helemaal vol. Dat maakt niet uit, het is maar een kort ritje van amper een kwartier en dan ben ik, naar wordt gezegd, op het drukste station van Japan en misschien wel van de hele wereld met dagelijks een paar miljoen (!) reizigers. Ik loop naar het vvv-kantoor en vraag naar de kortste weg naar net Keio Plaza hotel, waar Jiro me op komt halen. Op mals.me had ik gezien dat het ongeveer een kilometer is, maar zo ondergronds is het misschien toch wat onhandig lopen. Ik moet de borden met de Metropolitan Government volgen. Dat doe ik Erik ben om kwart voor vier bij het hotel, de hoofdingang. Ik zie echter nog geen Jiro en om half vijf nog steeds niet, dus ik ga maar eens bellen, geen gehoor. Taxi’s rijden af en aan met veelal buitenlandse gasten voor dit dure hotel, bagagedragers, roltrappen enz. Ik informeer bij een van de jonge medewerkers buiten naar de kamerprijzen, dat begint bij ¥ 30.000, ongeveer € 170 per nacht of daaromtrent, iets duurder dan op Shikoku....

Het wordt later en later, nog steeds geen Jiro. Ik bel maar weer op, het is al bijna donker, zes uur. indelijk krijg ik zijn schoonzus aan de lijn die naast hem woont, maar nu de huistelefoon opneemt. Hij is onderweg en als ik. Og wat nootjes eet, zie ik hem eindelijk na drie uur wachten. Ik had al bijna een hotelkamer geboekt. Wat blijkt, ik had niet bij de hoofdingang moeten gaan staan, maar aan de achterkant bij de bushalte..... Daar was Jiro al twee keer geweest zei hij en we hebben elkaar op 100 meter misgelopen. Afijn vergeten en vergeven. Met buslijn 33 naar zijn huis. Vanaf de halte is het nog maar een klein stukje lopen door het parkje met het sportveldje en de sintelbaan eromheen. De sakura bloeit hier volop, goed zichtbaar in het schijnsel van de lantaarnpalen. Morgen zie ik het wel bij daglicht. Bij de kleine winkel waar we eerdere jaren al vaker zijn geweest kopen we nog wat magnetronmaaltijden, het is ondertussen bijna.acht uur. De drank komt natuurlijk ook weer op tafel en het wordt een gezellige avond. .

Nara en Kyoto

Maandag 23 maart 2026.

Heel goed geslapen. Het wandelen is voorbij, dus ik trek vandaag eens een ander kloffie aan, voordat ik alles voor niks heb meegesjouwd. Ik heb de afgelopen kleine twee weken wel veel Henro souvenirs gekocht, dus de bagage is niet minder geworden, alleen het aantal klompjes is afgenomen. Nobuhiko heeft me op afstand nog een keer geholpen met de wijze van verzenden van de bagage die ik niet (zo snel) meer nodig heb waaronder alle Henro spullen en een doos waar mijn wandelschoenen inzitten. Hij heeft het hostel gebeld voor de benodigde labels en als ik alles heb ingepakt loop ik met de mevrouw des huizes naar de Family Mart waar ik alles laat verzenden naar mijn logeeradres in Kyoto.

Ik vraag hoe laat ik uit kan checken, om 10.00 uur, en of ik dan nog van de WiFi gebruik mag maken en mijn dagboek bij kan werken, wat gisterenavond niet meer is gelukt. Ja hoor, geen enkel probleem. Net voor die tijd ben ik klaar en ga ik naar het station. Ik moet de JR lijn hebben naar Oji. De eerstvolgende trein vertrekt echter pas over een uur en daarom loop ik nog even naar de tourist information tegenover het station. Een van de medewerkers spreekt goed Engels en is heel belangstellend. Waar ik vandaan kom en wat ik hier allemaal doe. Als ik hem vertel dat ik de Henro heb uitgelopen en gisteren aar Koyasan ben geweest is hij vol bewondering. Ik laat hem mijn stempelboek zien in de prachtige tas van Nobuhiko. Sugoi roept hij uit....prachtig, geweldig en dat is het.

In de trein richting Oji zit in het begin bijna niemand. Het is een boemel en de trein stopt op minstens tien stations. Aan de rand van de bank dommel ik al snel half in slaap. Ik moet opletten daf ik niet naar de andere kant val.... Na een goed uur ben ik in Oji en kan ik overstappen naar Nara, beroemd om de tempel met de grote boeddha en de hertjes die je hier overal ziet. Er zijn nog heel veel andere bezienswaardigheden, ook UNESCO Werelderfgoed. Jaren geleden heb ik het al uitgebreid bekeken, ik weet niet meer precies wanneer.

Nu heb ik om 16.00 uur met Jiro afgesproken. Hij komt vanuit Tokyo en samen gaan we zijn wandelvriendin Mori bezoeken, we kunnen daar zelfs overnachten. Zo laat is het nog niet, ik heb nog tijd voor een udon lunch in een van de vele eettentjes in het stationsgebouw en bij de toeristische informatie kan ik op een van de zitjes al vroeg beginnen met mijn dagboek van vandaag.

Jiro is er iets later om half 5 en dan verschijnt Mori ook al snel in haar geinige lichtgele Suzuki. Alles zit er op en eraan. Electrische deuren en een dure computer aan boord net camera voor en achter, waarschuwingssignalen, een beeld van het inparkeren en ook nog een kleine TV. Ja, ze maken die Mori helemaal niks, jammer dat haar Engels bijna net zo slecht is als mijn Japans, dus Jiro zal de komende dagen veel voor tolk spelen maar google translate doet ook wonderen, vooral met inspreken.

Eerst bekijken we nog wat in Nara, de hertjes zien we natuurlijk in overvloed, daar staat Nara om bekend. We eindigen bij een hoger gelegen tempel met een gigantische klok. Vanaf de bovenste plek hebben we een prachtig uitzicht op de ondergaande zon recht tegeover de tempel. Ik wacht met veel anderen het moment af dat die helemaal achter de horizon is verdwenen, maar Jiro en Mori zijn al weer beneden. Waar had ze haar auto al weer geparkeerd. Zij zoeken mij en ik hen, het begint al flink te schemeren maar uiteindelijk heb ik de auto gevonden alleen zijn zij er nog niet.....Tenslotte bel ik Jiro op, maar hij net een nieuw mobieltje en hoe neem je de telefoon ook weer op..... Uiteindelijk komen ze eraan, eind goed al goed.

We gaan naar de grote woning van Mori, ze is iets ouder dan ik en heeft nog een thuis wonende zoon, Akira. Iedereen stelt zich kort voor, we zullen hem de komende dagen niet meer zien. Jiro en ik krijgen allebei een eigen traditionele kamer en kunnen ons imstalleren. Mori maakt ondertussen een heerlijk uitgrbreide maaltijd klaar en ik had ook al zo stevig geluncht. De blikken bier ontbreken niet later komt er nog zelf gemaakte pruimenlikeur op tafel. Er zijn er behalve Jiro dus meer die dat maken.... zo werd het nog een lange en gezellige avond.

Dinsdag 24 maart 2026.

Na alle drank goed geslapen. Dat moet ik want we staan op tijd weer op. Mori heeft blijkbaar een heel programma samengesteld. We hebben haar vertellen dat we de belangrijkste dingen al ooit gezien hebben, zoals de tempel met de grote boeddha. Daarom bezoeken we wat bezienswaardigheden iets buiten net centrum die wat minder bekend zijn, zoals het terrein waar vroeger, 13 eeuwen geleden de keizerlijke gebouwen hebben gestaan. Nara was in de 8ste eeuw lang de hoofdstad van Japan en hier zou de bakermat liggen van het keizerlijk system. Bij archeologische opgravingen heeft men de histories van dit terrein ontdekt en helemaal bloot gelegd. Men wil nu alles in de originele staat weer opbouwen. Dit duurt nogal wat jaren en kost vooral heel veel geld. Midden over het terrein loopt nu bijvoorberld een drukke spoorlijn, heel onhandig, maar niet te omzeilen.

In het informatiecentrum wordt goed uitgelegd hoe arbeidsintensief het is, van het aanbrengen van metalen ornamenten tot houtsnijwerk en schilderkunst. Heel imteressant. Het is tijd voor de lunch, een heerlijke sushimaaltijd. Het is voor de zoveelste dag prachirg weer, en na de middag bezoeken we nog een oude graftombe,14 eeuwen oud waar je zelfs in kunt gaan staan. Een heel groot hunebed, het is dan ook van recentere datum, dan die in Drenthe liggen. Aan het eind van de middag komen we uit bij een heel groot tempelcomplex. We willen een rondje lopen maaar weten amper de uitgang te vinden waar onze schoenen stonden...

Tijd om te relaxien bij een heel grote onsen, het parkeerterrein staat hartsikke vol en we kunnen de auto amper kwijt. Het is inderdaad een drukte van belang bij de baden, maar er zijn zo veel mogelijkheden, van bubbelbaden tot sauna’s en van buiten baden tot stoombaden. Ik probeer alles uit en ben wat laat klaar. Mori en Jiro zitten al te wachten. Ze hebben trek en we gaan naar “de Chinees” en dat n Japan. Er worden ook dumplings besteld, liefst 18 stuks. Voor ieder 6 zou je denken, maar Jiro houdt het al heel snel voor gezien en Mori ook. Ik ben groot zegt Jiro dus eet jij maar alles op..... Ik volg zijn advies nog maar eens op.

Als we thuis zijn komt de sterke drank opnieuw op tafel en ook wat hapjes. Jiro heeft weer het hoogstewoord. Mijn ogen vallen na alle drank bijna dicht, bedtijd.

Woensdag 25 maart 2026.

Opnieuw vroeg uit de veren. Mori heeft nog een mooie wandeling gepland op Wasakusayama, een heuvel, berg aan de rand van de stad. Ze heeft een ontbijtpakketje klaar gemaakt, banaan, rijstcrackers voor onderweg. Als we terug zijn eten we wel wat uitgebreider. Meteen bij het begin van de route worden we al gewaarschuwd voor beren. Ook hier is het een natuurpark met wild erin..... we hebben geen van alllen een belletje bij ons, maar ja we zijn met z’n drieen, het zal wel loslopen. We lopen rustig maar in een constant tempo omhoog, het is toch weer een paar honderd meter klimmen. Jiro kan het goed bijhouden, ongelooflijk, bijna 90 jaar! We worden dringendverzocht op het doorgaande pad te blijven. Bij een van de zijpaden wordt gewaarschuwd voor slangen, keep out staat er met een tekening bij. Dat moeten dan wel haast mamushi zijn, de gevaarlijkste gifslangen van Japan. Ieder jaar worden er blijkbaar nog honderden mensen gebeten. In het allerergste geval met dodeljke afloop, maar dat komt gelukkig slechts zelden voor. Het zal nu helemaal meevallen. Ze zullen zich nog niet veel laten zien, zo vroeg in het voorjaar.

Na anderhalf uur bereiken we de top en hebben we een prachtig uitzicht over Nara al is het wel wat heiig. We kunnen dezelfde weg terug nemen maar dat is zo saai. Mori San weet wel een alternatieve en avontuurlijkere route. Die morgen we helemaal niet gebruiken, maar ja. Ze wijst ons op verse pootafdrukken..... van beren...... die hebben hier dus pas ook gelopen.... Wij zien ze niet en we zijn snel beneden. Daar kunnen we nog wat groene thee drinken en naar het toilet en dan gaan we terug naar haar huis. Ze maakt nog een heerliijke uitgebreide lunch, wat is ze toch zorgzaam.

Net na de middag vertrekken we al naar het station want Jiro wil op tijd terug naar Tokyo. We stoppen nog even bij een tempel onderweg met mooie beeliden die de 12 tekens van de Chinese kalender voor moeten stellen. Het is nu het jaar van het paard. Ik ben een rat, net als Jiro, bij dat beeld steken we een kaarsje aan.

We nemen hartelijk afscheid van Mori, wat een sportieve, lieve,zorgzame en grappige vrouw. Er zit geen kwaad in, dat zie je aan haar hele gezicht.. Jiro will op het station een kaartje kopen voor de Shinkansen aar zijn bankpas wordt niet geaccepteerd en hij heeft te weinig contant geld bij zich. Ik kan hem gelukkig uit de brand helpen. Hij wil meteen naar een ATM of een postkantoor, nou dat komt in Tokyo wel. Het eerste stukje tot Kyoto, ongeveer drie kwartier kunnen we in de lokale trein nog samen rijden. Ik moet er daar uit en Jiro stapt over op de supersnelle Shinkansen, de kogeltrein. Tot over een paar dagen inTokyo.

Het station van Kyoto is een van de grootste van Japan, maar alles staat ook heel goed in het Engels vermeld. Vooral niet in paniek raken en weten waar je moet zijn. Dat is voor mij de zuidoostkant, net als iin Nederland.... Ik heb de goede uitgang en zie meteen het IBIS hotel waar ik twee jaar geleden heb gelogeerd. Nu heb ik een ander hotel, een paar honderd meter verder. Het inchecken verloopt soepel en ik heb een kamer op de zesde verdiepeing, daar waar ook de wasmachines staan.Komt dat even goed uit. Mijn bagage uit Hashimoto is ook geaariveerd en daar zat eveneens nog vuile was in. Twee uur duurt het programma, dan kan ik mooi uitgebreid badderen. Mijn ;Nederlandse wandelvrienden van Yatsushiro zijn nu ookin Kyoto en we hebben om half 7 inde hotelllobby afgesproken. Ze bellen en appen een kwartier van tevoren all waar ik toch blijf maar ik ben op tijd.

Het is heel leuk en bijzonder om elkaar hier weer te zien. Op mijn verzoek gaan we ook okonomiyaki eten, een soort Japanse pannenkoek, pizza. Heerlijk. Oh toevallig werkt er in het restaurant een Nepalees en als Karel hem in zijn eigen taal aanspreekt valt hij bijna om van verbazing....Hij belooft een paar mooie gerechten te maken die op de bakplaat warm blijven, met een paar spatels kunnen we alles mooi verdelen op de kleine bordjes. We drinken erde nodige warme sake bij.... Vooral Karel en ik hebben ons best gedaan. Het was een hartstikke leuke avond. Morgen heeft iedereen weer een eigen programma. De volgende afspraak vindt in Nederland plaats.

Donderdag 26 maart 2026.

De enige volledige dag in Kyoto staat op het programma. Ik had graag nog eens met Seiko afgesproken, die hier woont. Drie jaar geleden heb ik met haar een stuk van de Henro gelopen en een jaar later hebben we elkaar hier in Kyoto weer ontmoet. Dat zit er nu niet in, het contact is helaas wat verwaterd, zo gaat het vaak.

Dat geeft me wel de gelegenheid om een geheel eigen plan te trekken. Ik heb hier al veel gezien en ik vraag in de groepsapp aan mijn tafelgenoten an gisterenavond nog om tips, minder bekende pareltjes. Ik krijg ongeveer per ommegaande reactie en tijdens het ontbijt heb ik het dagschema wel in mijn hoofd zitten.

Eerst naar de tempel die Karel voorstelt, de Nishi Hongwanji tempel met de inderdaad prachtige Karamonpoort. Zeer de moeite waard, UNESCO en toch is het er lang niet zo druk als bij de gouden of zilveren tempel, daar is het file lopen. Het is mooi droog weer, in tegenstelling tot gisterenavond toen we een paraplu nodig hadden. Ik stel alleen mijn maps,me verkeerd in en loop terug naar het station in plaats van naar de Toji tempel.

Dan arriveer ik er maar wat later. Het is hoe dan ook de enige plek die ik perse nu wou zien. Het is een van de drie hielige plaatsen van het esoterische Shingon Boeddhisme.... en in 816 vanuit China naar Japan gebracht...door Kukai..... Hij heeft hier gewoond,een van de gebouwen fungeerde als de residentie van Kobo Daishi. Op het terrein is veel te zien, een paar prachtige tempelgebouwen en een schiiterende pagode van 5 verdiepingen. Om dit alles van dichtbij te bewonderen moet je extra betalen. Ik koop een all-in kaartje waarmee ik ook naar het museum kan. Het prachtige standbeeld van Kukai kan iedereen bekijken. De andere heilige plaatsen zijn Koyasan en tempel 75, Zentsuji op Shikoku.

Ik loop er paar uur rond en de tijd gaat snel. Ik wil echter ook nog naar Gion, de bus zit bomvol en doet er nog al lang over. veel uit. Het is een kleine wijk met veel oorspronkelijke houten woningen van Kyoto. Er is een hoofdstraat waar iedereen doorheen loopt. Een paar jaar geleden heb ik het al gezien en ik ben vooral opz oek naar het restaurant waar ze lekkere paella serveren. Het was in een van de zijstraatjes en ik heb het snel kunnen vinden. Volgens mij zit ik zelfs aan hetzelfde tafeltje als toen, mooi in een zitje aan de zijkant. Ik ben er vrij vroeg en er zijn nog niet veel gasten maar tegen de tijd dat ik mijn eten krijg voorgeschoteld begint het toch aardig vol te lopen. Buitenlandse toeristenindustrie Japanners, het zal 50-50 zijn. Ik bestel er een lekker Spaans wit wijntje tij bij. Het is een beschaafde pan paella, Japanse portie, maar voldoende, dus een glas wijn is ook genoeg.

Ondertussen is het hartstikke donker geworden maar er lopen hier nog veel toeristen rond, het is een bekende en geliefde plek. Ik ga terug naar mijn hotel, twee dagen dagboek inhalen. Dat heb ik tegen tienen gedaan en ik vind het nog te vroeg om naar bed te gaan, deze laatste avond in Kyoto. Overdag had ik namelijk al vlakbij het station een Ierse Pub gezien, slechts een paar minuten lopen, Daar ga ik een kijkje nemen en er natuurlijk eentje drinken. Het is een kleine bar en de zaak zit bomvol “bloody tourists” met een enkele aangeschoten Japanner erbij. Ik raak al snel aan de praat met een paar expats, eentje uit Mexico en eentje uit de VS. Ze gaan beter met elkaar om dan hun leiders....Er is behalve normaal bier zoals Heineken natuurlijk ook Guinness van de tap. Dat kan me allemaal niet zo bekoren,maar gelukkig hebben ze ook een paar specialere. Belgische bieren, nou ja, Duvel en Hoegaarden. Ik bestel de zwaardere Duvel en neem er wat nootjes bij. Later raak ik aan de praat met de barman die goed Engels spreekt. Dan heb ik een tweede en laatste Duvel besteld en komt hij ineens met Westmalle aanzetten, tja, als ik dat had geweten.... die stond niet op de kaart. Ze hebben ook de originele glazen, alleen van Westmalle nog niet. Die zijn moeilijk verkrijgbaar, ik laat ze op mijn mobieltje zien, hij probeert die ergens op de kop te tikken en hij heeft het ook over Chimay. Dat zou geweldig zijn. Wie weet ben ik hier volgend jaar weer, dan kan ik kijken of het assortiment met een paar trappisten is uitgebreid....

De laatste (s)tempel en dan de cirkel nog rond maken.

Donderdag19 maart 2026.

Vanmorgen las ik bij het opstaan een wat leuker bericht dan gisteren. Oud-collega Sandra is begonnen als zelfstandig reisadviseur. Ze regelde voor haar eigen vakanties altijd alles al tot in de puntjes. We hadden het er vaak over. Ze heeft ook al connecties in Japan schreef ze, dus wie weet kunnen we voor de mogelijke clubreis naar Japan ook van haar diensten gebruik maken. Maar ja, Theo heeft ook al hulp aangeboden aan die kent hier natuurlijk de weg. We zullen wel zien.

Ik heb voor de verandering eens een keer een Europees ontbijt besteld met brood, een gekookt ei en koffie. Mijn boeltje heb ik al vroeg ingepakt en verdeeld over twee rugzakken want eentje moet naar de volgende accommodatie worden gebracht. Dat kan bij de Seven Eleven schreef Nobuhiko. Er is er eentje op weg naar het station dus dat komt mooi uit. De medewerkster begrijpt echter niet zo goed hoe dit moet worden afgehandeld en roept er haar baas bij. Samen met de bijgeleverde informatie van Nobuhiko komen ze er uiteindelijk uit. Snel loop ik door naar het station waar ik nog net in de vertrekkende trein naar binnen kan glippen. De conducteur zegt wat en kijkt me niet zo vriendelijk aan.....

Het is dezelfde treinrit als gisterenmiddag, maar dan uiteraard in omgekeerde volgorde met overstap. De eerste trein zit bomvol en in de tweede trein kun je languit gaan liggen. Ik hoef er bij het eindpunt Nagao pas uit, dus ik hoef niet op te letten. Daar zit dezelfde dienster als gisteren. Ik laat mijn ov- kaart opladen en biedt haar een klompje aan omdat ik gisteren niet zo heel aardig was, maar die weigert ze om welke reden dan ook.

Na de toletstop bij tempel 87 kan ik beginnen. Nobuhiko San heeft me op het hart gedrukt om het rustig aan te doen, de stenen in het bos bergop zullen glad zijn. Het wordt een heel zware etappe, de laatste loodjes, het venijn zit inderdaad in de staart.

In het begin is het nog vlak en is er niks aan de hand, maar ja, ik moet wel naar 700 zoveel meter. Bij de laatste supermarkt voor de bergen doe ik lunchinkopen anders krijg ik nog hongerklop..... .

Net voor een stuwmeer is er een keuzemoment. Je munt de route van de auto’s volgen of je loopt de wandelroute. Daar kies ik voor. Ik loop helemaal in.mijn uppie door een schitterend nevelachtig bos net alleen het geluid van vogels en een klaterend beekje. Het is prachtig. langzaam gaat het meer en meer omhoog, maar ik loop nog steeds op asfalt en beton, dat gaat prima. Ik kijk op maps.me en het is nog minder dan 5 kilometer. Men zegt dat ik er om half twee ben....met dit tempo.

Dat ga ik zeker niet halen want het ergste moet nog komen, op een bepaald moment als we linksaf staan krijgen we de Henro korogashi, het zwaarst denkbare terrein. Het gaat weer met 20-25 % omhoog over gladde stenen, rotsblokken, houten trappen die ook glibberig zijn. Ik moet regelmatig op adem komen en op een van die momenten haalt een jonge vrouw me in. Het is een niet Japanse, dat zie jemeteen. Ze komt uit Denemarken en heet Emily. Sinds begin februari is ze aan de wandel en ze heeft de hele ronde in 40 dagen gedaan. Ongelooflijk, zeker op zo’n terrein. Ik last haar voor want ze is veel sneller dan ik en binnen de kortste keren is ze uit beeld verdwenen.

Op een gegegeven moment houdt het pad zelfs op lijkt net wel. Ik zie alleen nog een opdoemende muur van rotsen en stenen van zo’ 25 meter mrt eenzelfde stijgingspercentage. Daar blijken we overheen te moeten, op handen en voeten. Dit is voor mijn gevoel het zwaarste dat ik gehad heb tijdens de Henro, ik vraag me af waar ik in hemelsnaam mee bezig ben, niet normaal. Om kwart over drie ben ik er uiteindelijk, gezond enwel. Over de laatste 5 kilometer heb ik 3,5 uur gedaan.....

Het is een olie tempel om mee af te sluiten, natuurlijk vanwege de ligging. De gebouwen vind ik ook mooi, vooral de hoofdtempel. Ik koop er zelfs een puzzel van, toch een leuk aandenken. Naast de Daishitempel staat een gebouw met veel glas zodat je alle wandelstokken kunt zien die erin staan. Die kun je tegen betaling van ¥ 1.000 hier achter laten. Ik ben echter nog niet klaar, dus ik hou die nog even bij me.

Bij de tempel zie ik de Deense Emily weer, zij is al een half uur geleden of nog eerder hier gearriveerd. De Duitse mevrouw is er ook. Marion heet ze, als ik het goed heb gehoord. Ze blijkt beroepsfotografe te zijn, vandaar natuurlijk al die opnames. Ze gaat er zelfs een Engelstalig boek van maken, met ook Haiku erin, een Japanse dichtvorm van 17 lettergrepen. Heel bijzonder. Verder zie ik nog een ouder Japans stel die vanmorgen ook al bij tempel 87 waren.. Zij wonen in de buurt van Himeji, bekend van het kasteel, UNESCO. In gedeeltes hebben zij ook alles gelopen. De vrouw is zeer ontroerd dat ze het gehaald heeft. Met een klein doekje veegt ze haar tranen weg.

Deze verhalen teken ik allemaal op aan tafel in de minshuku waar we met z’n vijven verblijven, De Europeanen zijn net in de meerderheid. De eigenaresse is vriendelijk, grappig en heel kordaat. Ik heb een mooie kamer aan het eind van de eerste verdieping met zelfs een eigen toilet., dat is in lang niet alle minshukus het geval. Ze laat me in het Nederlands zien dat ze me wel op komt halen als ik kan gaan douchen, een voor een natuurlijk.

Daarna kan ik meteen aan tafel. Er is heel uitgebreid gekookt, het ziet er geweldig uit. Bier komt ook op tafel, ieen klein blikje of toch maar een flinke halve literfles, iedereen bestelt het laatste, alleen net de jongste van het stel houdt het bij groene thee. Het wordt een gezellige boel, iedereen praat met elkaar, de Japanse man spreekt ook goed Engels, hij heeft vanuit Porto de Camino gelopen, en verder onder ander wandelingen in Wales enz. Emily is afgelopen zomer met een groep vrienden van Kopenhagen waar ze woont naar Parijs gefietst, 1.200 kilometer, precies de Henro afstand. Hier doet ze er 40 dagen over, met de fiets een week. Ze fietsen voor het goede doel, om geld op te halen voor onderzoek naar kinderkanker. Komende zomer gaan ze weer, heel mooi. Met de Japanners babbel ik nog wat na, iedereen gaat toch op tijd terug naar de kamer na deze prachtige maar zeer zware dag. Je had tijdens deze etappe ook nog ergens een certificaat kunnen krijgen als bewijs dat je het gehaald hebt. Dat heb ik even gemist, de stempels zeggen wat mij betreft voldoende.

Vrijdag 20 maart 2026.

Niet zo heel goed geslapen, Het zal nog de adrenaline zijn geweest van het halen van de laatste stempel. Ik fris me op en werk mijn dagboek bij. Op de gang zijn Emilie, zo schrijf je haar naam en Marion al druk in gesprek. De jonge Deense is al helemaal start klaar en kan na het ontbijt meteen vertrekken. Dat moet ook wel als je 30 km. per dag loopt, prima voor de jongere generatie. Het ontbijt staat al helemaal klaar, het Japanse stel is er vreemd genoeg niet, die liepen toch ook verder richting tempel 1. Marion geeft een leuke, originele osettai. Ze heeft allemaal verschillende artistieke kleine foto’s als visitekaartje op tafel gelegd, wij mogen kiezen. Zo hebben we meteen haar gegevens voor het bestellen van haar boek. Dat is de gelegenheid om ze allebei een klompje te geven voor de ook door hen geleverde prestatie. Marion heeft de route in twee meer helemaal afgelegd en Emilie zelfs in een keer. Zij voelt zich misschien wat beschaamd over de osettai, ze kan alleen een Deens vlaggetje terug geven, het gaat om het gebaar. Ze vroeg nog hoeveel klompjes ik bij me had, een stuk of 30.

De teee vrouwen beginnen samen aan deze wandeldag maar ik denk niet dat dat lang zal duren. Het verschil in tempo is veel te groot en Marion maakt “overal” foto’s van. Ik moet nog betalen en geef de eigenaresse meteen ook een klompje, een sleurelhanger waar ze heel blij mee is. Ze zwaait me uit en wijst me de weg. Inderdaad, die naar beneden gaat. Ik wil echter eerst nog terug naar de tempel, 100 meter de andere kant op. Gisteren viel het me namelijk al op dat mensen een bepaald papier lieten tekenen met iets erbij vermeld, Dat moet wel haast een oorkonde zijn geweest. Ik informeer er naar met handen en voeten, ze hebben ook een Engelse toelichting. Inderdaad, mijn gedachte was juist, ik kan mijn naam opschrijven en die wordt dan in katakana op de oorkonde, het certificaat vermeld. De medewerker wil terecht wel eerst mijn stempelboek zien, hij bladert erdoor en vindt het goed. De inkt kun je met een föhn wat opdrogen en dan kan de oorkonde opgerold in ene koker mee worden genomen. Dit lijkt me ook de geëigende plek om die te verstrekken, hier zijn alle stempels pas ontvangen. Weer ¥ 2.500 lichter, maar ja, een leuke herinnering. De rugzak zit ondertussen overvol het past allemaal nog net. En hier en daar ligt nog meer bagage... En wat te denken van mijn Henro uitrusting? Kandat mee terug naar Nederland, de wandelstok met name?

Om half negen ben ik eindelijk op pad, nog een keer langs de minshuku, de eigenaresse is buiten aan het werk en wenst me nog een keer het beste, ki wo tsekete, als ik het goed schrijf. De route is heel anders dan gisteren, afdalend over de asfaltweg en soms een stukje over goed begaanbaar pad door een bos zit het tempo er goed in. Ik loop op de grens van Kagawa en Tokushima, af en toe ga ik er overheen maar ook snel weer terug, ik blijf vandaag nog in Kagawa. Er zijn verschillende routes naar tempel 1, via tempel 10, die heeft een.aftakking naar het zuiden of via tempel 3, die gaat voorlopig in oostelijke richting, die moet ik hebben. De richtingen staan duidelijk aangegeven, maar je moet zelf aan de hand van het routeboekje goed in de gaten houden welke van de twee je moet hebben. Dat ging ook een keer verkeerd, maar ik had het gelukkig snel in de gaten.

Na een uur of anderhalf zie ik Marion voor me lopen. Ze is alleen zoals ik al had vermoed, Emilie is nergens meer te bekennen. Voordat ik kan vragen,hoe of wat ziet ze al weer iets dat moet worden vastgelegd. Ik loop door en ik zal haar de hele dag niet meer terugzien. Af en toe stop ik voor een drankje en wat te knabbelen. Ik heb nog wat nootjes, supermarkten zijn er niet te bekennen. Ondertussen begin ik wel mijn linkerheup meer en meer te voelen, daar heb ik al jaren wat last van, waarschijnlijk gewoon slijtage. Ik heb steunzolen, maar dat is niet afdoende. Misschien toch eens foto’s laten maken.

Ik ben dan ook blij dat ik voor drie uurt al bij het hotel ben, wat eenweelde vergeleken met veel andere wandeldagen. Nobuhiko had ook dit hotel gereserveerd, maar ze kunnen het niet zo snel vinden. Gelukkig hebben ze kamers over en kan ik inchecken in het AZ hotel. Een goedkope hotelketen. Voor dik ¥ 7.000 heb ik half pension, amper € 50. Als eerste ga ik heerlijk in het veel te kleine bad, maar dat kan de pret niet drukken. Er is geen onsen, dus je moet wat. Op tijd eruit want ik wil voor 5 uur nog pinnen bij het postkantoor een paar honderd meter verderop. Tot die tijd is het open. Dat lukt en als ik terug ben op mijn kamer ga ik eerst eens lekker een paar uur liggen. Ik zet wel de wekker voor als ik in slaap zou vallen en dat gebeurt.

Om 7 uur is het nog tijd genoeg om hier te gaan eten. Het is een buffet, niet de hoogste kwaliteit maar goed. Ik wil er een biertje bij drinken en moet omgerekend € 8 of zo betalen,.dat vind ik wel heel veel, Ook dat is in buffetvorm, je kunt zelf tappen en in anderhalf uur zoveel drinken als je wilt...... je krijgt er een timer bij. Na het eten drink ik er nog eentje en werk mooi mijn blog bij.

Zaterdag 21 maart 2026.

Weer vroeg uit de veren vandaag want ik wil om 06.00 uit bij het ontbijt zijn, het wordt een lange dag. Ik ben niet de enige want als ik beneden ben staat er al een lange rij voor mij, en voor zessen gaat de deur echt niet open. Er blijkt een grote groep Chinezen of Taiwanezen te zijn, twee verschillende landen tenslotte.... De taal is volgens mij wel (nagenoeg) hetzelfde en al spreek ik slechts een paar woorden Japans, ik hoor wel of het Japans is of niet en Chinees haal ik er ook wel uit. Verder is er een flinke club fietsers met shirts van Shikoku cycling tour. Dat zijn wel Japanners, ze zullen me later snel inhalen, het gaat op twee wielen sneller dan op twee voeten....

Om goed 7 uur ben ik al op pad, het vroegste tijdstip dat ik vertrokken ben, hier in Kagawa. Dat moet ook, want ik heb nog 23 kilometer te gaan en halverwege zit er nog een verraderlijke heuvel in. Goed begaanbaar, ook door het prachige (bamboe)bos, maar het blijft vanaf zeeniveau wel klimmen tot boven 300 meter, Een paar kilometer eerder liep ik immers nog heel mooi langs de Seto Zee, de iinlandse Japanse Zee, corrigeer me gerust als het niet klopt. Ik schrijf dit nu uit het blote hoofd en heb de kaart er niet bij gepakt. Daar bij de kust kreeg ik van een oudere man osettai aangeboden, geld, terwijl hij zelf naar mijn idee niet bepaald de rijkste Japanner was.

Ik heb met Nobuhiko afgesproken om tussen 13.00 en 14.00 uur terug te zijn bij tempel 1. Ik hou de klok daarom goed in de gaten en wil er ongeveer 6 tot 6,5 uur over doen. Na de heuvel zit het tempo er weer aardig in en ik ben rond de middag bij tempel 3. Misschien een beetje vreemd maar daar kom je ook langs, dan temple 2 en dan 1. Bij tempel 3 heb je de circle dus feitelijk al rond, want het gedeelte tussen tempel 1 Ryozenji en 3 Konsenji heeft iedereen in het begin uiteraard al gelopen. Dan gedeelte loop je dus dubbel, maar dat is amper 5 kilometer, in het begin liggen de tempels dicht en gemakkelijk bijelkaar.

Bij tempel 3 neem ik een kijkje om te zien wat ik me er nog van herinner van 11 jaar geleden.Met mijn voormalige Japanse vriendin Kimi heb ik toen langs alle tempels in Tokushima gelopen, daar ben ik nu na een paar honderd kilometer Kagawa weer terug. Ieder tempelcomplex is voorzien van een toilet, daar moet ik als eerste naar toe. Vaak zijn het nog Chinese hurktoiletten maar die wil niemand meer gebruiken, bij de enige westerse wc zijn er nog twee mensen voor me, opnieuw op mijn beurt wachten.

Er zijn veel Henro aanwezig. Het weer wordt mooier, Sakura komt eraan. Er is een Australische oudere man en een jong Nieuw-Zeelands/Italiaans stel. Hij loopt in korte broek en ze willen tot tempel 40 gaan, maar de Italiaanse vrouw houdt nog wel een slag om de arm en ziet er toch wel tegenop. Die heeft het routeboek natuurlijk al goed doorgenomen en tempel 12 Shosanji komt er al snel aan..... Ze willen ook weten hoe het met mij is en ze zijn een en al bewondering als ik vertel dat ik klaar ben..... waren ze ook maar (bijna) zover zie je ze denken.

Ik ga snel verder richting tempel 1 dan ben ik mooi op tijd, Nobuhiko is er vast ook al. Het is terug wel even naar de weg zoeken want die is maar in een richting gemarkeerd. In oplopende numerieke volgorde en met de klok mee. Gemakshalve loop ik maar een paar kilometer langs de doorgaande weg 12. Tempel 1 ligt pal aan deze drukke verkeersweg. Nobuhiko begint al druk te zwaaien als hij me ziet en ik word met open Armeniaontvangen. We maken foto’s bij de toegangspoort, ik bedank Kobo Daishi bij de hoofdtempel en bij “zijn” tempel en lopen nog even bij het stempelkantoortje annex winkel naar binnen. Ook die kan ik me nog goed herinneren. Ik krijg mijn allerlaatste stempel van Riyozenji, als bewijs dat ik het gehaald heb.

Dan is het tijd om te vertrekken. Ik heb nog een flinke reis voor de boeg, ik ga het in veel opzichten prachtige Shikoku verlaten en ga naar Honshu, maar ook daar zijn heel mooie plekken. Nobuhiko zet me af bij de bushalte en geeft me als afscheid een paarprachtige cadeaus met een persoonlijke brief erbij. Ik ben er helemaal beduusd van en er compleet door overdonderd. Ik val helemaal stil en kan alleen maar zachtjes huilen om zoveel goedheid. Dat brengt Nobuhiko in verlegenheid dus ik silk het zoveel mogelijk in. Hij geeft me een prachtig geweven tasje waar ik mijn Nokiocho, mijn stempelboek voor altijd in kan bewaren. Er zitten nog wat accessores bij waar zijn vrouw nog wat heeft in geborduurd, wat een werk en zij kent mij niet eens.

Verder geeft hij me nog 5 visitiekaartjes, tegoedbonnen voor mensen die ik vertrouw..... Als die met de Henro willen beginnen krijgen ze een zelfde behandeling als ik en wordt dus ook alles perfect geregeld. Het is zo mooi, maar ook wel dubbel, hij geeft alleen maar. Ik weet dat sommige leden van onze wandelclub belangstelling voor de Henro hebben en zo’n perfecte hulp kan hen het laatste zetje geven.

Hoe kun je echter ooit wat terug doen voor hem. Ik heb hem gevraagd om in ieder geval een lijst op te stellen met alle door hem gemaakte kosten, maar of die er komt....Dat is wel het minste en dan vermenigviuldig je dat bedrag gewoon een paar keer.... maar dan moet ik wel zijn banknummer hebben anders schiet het nog niet op.

Tijdens de reis richting Koyasan, want daar ga ik morgen naar toe overdenk ik dat allemaal en als ik niet oplet raak ik in de volle treinen weer ontroerd. Ook het reisschema had Nobuhiko weer perfect voor elkaar.

Het is al donker als ik in Hashimoto ten noorden van Koyasan aankom. Dat maakt niet uit, mijn hostel ligt vlakbij het station, slechts 200 meter er vandaan, Maps.me wijst me de weg maar omdat ik teveel op mijn mobieltje kijk loop ik er al voorbij. Het inchecken gaat weer soepel. Het (echt)paar roper al meteen mijn naam als ik binnen kom. Ik krijg kamer H, hoe toepasselijk. De bagage die ik eerder had achter gelaten en op heb laten sturen is allemaal geaariveerd. Er zit, of het nog niet genoeg is een zeer persoonlijke brief bij van Nobuhiko waarom hij dit allemaal gedaan heeft. Opnieuw rollen de tranen over mij wangen. Ik pak mijn boeltje uit en set het bad aan, dat is ook nat..... het is heerlijk.....niet te lang, want er moet nog worden geschreven.

Zondag 22 maart 2026.

Vandaag staat de definitieve afsluiting van de Henro op het programma. De zogenaamde Choishi-michi, de pielgrimsroute naar Koyasan, waar Kobo Daishi al bijna 1.200 jaar in zijn mausoleum ligt opgebaard en volgens de Japanners voor eeuwig aan het mediteren is.....

Vanuit Hashimoto waar ik logeer is het een klein kwartier met de trein naar Kudoyama, daar begint de pelgrimsroute. Die is ongeveer 24 km. lang tot aan het mausoleum. San betekent (onder andere) berg, de route loopt na een nog vlak begin dus vrijwel alleen maar omhoog. Koyasan ligt op zo’n 800 meter hoogte in het Kii-gebergte, het is een “heilige” plaats en UNESCO Werelderfgoed evenals de routes er naar toe.

Ik start om 8.15 uur want ik kon pas om 7.00 uur ontbijten, ik kon nauwelijks eerder weg. Onderweg is er van alles te zien, tempels, schrijnen, herdenkingsplaatsen enz. Je kunt niet alles uitvoeren bekijken want anders kom je tijd te kort en kom je pas in het donker aan.... sommige bezienswaardigheden liggen ook een eindje van de route af, dat is sowieso haast niet te doen.

Toch ga ik er noodgedwongen naar eentje toe, ik moet namelijk hoog nodig naar het toilet en die zijn er bijna niet. Bij die tempel wel, het is op en neer terug naar de route wel bijna 3 kilometer extra en dat op zulk terrein, gewoon een uur extra. In het begin liep ik nog tussen de Japanners, het is zondag, en een paar andere buitenlanders, maar na die sanitaire stop bungel ik helemaal achteraan.

Dat vind ik wel spannend, want ik loop door een beschermd natuurgebied, er leven beren....en die ik kom ik natuurlijk liever niet tegen. Ik zie al een waarschuwing langs de route, ik loop stevig door in de hoop zo snel mogelijk weer andere mensen te zien. Dat is wel zeer inspannend, want het gaat en omhoog en het is vaak zeer oneffen terrein. Gelukkig zie ik na een half uur weer een paar jongens bij een uitkijkpunt, een prachtige plek waar ze logisch even rusten. Ik zie ze van een afstandje al weer vertrekken dus als ik er ben maak ik alleen snel wat foto’s en door.

Even verderop haal ik ze in en snel daarna zie ik ook andere mensen. We lopen zelfs even aan de rand van het bos, ik hoor allerlei geluiden, pal ernaast ligt een prachtig golfterrein, ik neem met toestemming een paar foto’s. Ik haal steeds meer mensen in en ik ben voor half twee bij het grote rustpunt Yatate. Daar eet ik mijn lunch op die ik vanmorgen nog snel bij de Family Mart had gehaald, die ligt schuin tegenover net ho(s)tel. Ook hier kun je naar het toilet en als ik dat gedaan heb pak ik weer mijn spullen om verder te gaan. Er zitten nog veel Japanners, die hebben blijkbaar tijd zat.

Het is nog minder dan 10 kilometer, psychologisch belangrijk. Maar ja, ik heb nog maar drie uur, om half vijf gaat het dicht. Ik word natuurlijk steeds vermoeider en mijn linkerheup begint meer en meer zeer te doen. Het terrein blijft hetzelfde en er wordt het laatste stuk ok zeer dirngend gewaarschuwd voor beren. Dat zijn voor mij redenen genoeg om over de asfaltweg mijn route te vervolgen. De weg blijft omhoog gaan, maar veel geleidelijker en over eenvoudig terrein. Rond drie uur bereik ik eindelijk Koyasan. Ik zie veel andere buitenlandse toeristen, maar toch ook nog voldoende Japanners. Ik herken nog een aantal dingen van 15 jaar geleden toen ik hier met Kimi was. Veel tijd om het uitvoerig te bekijken heb ik niet want ik moet nog helemaal naar de andere kant van Koyasan, daar ligt het mausoleum. Ik ben er pas tegen vieren en loop door het gigantische kerkhof, dat herinner ik me nog als de dag van gisteren. De boeddhabeelden waar je water tegen aan kunt gooien, dat hebben we destijds ook gedaan en doe ik nu weer. Dan de brug over en betreed je het allerheiligste. Er morgen geen foto’s worden gemaakt en er heerst stilte, het gebruik van mobieltjes is verboden. Ik volg de bordjes, loop een rond je om het gebouw en daal de trap af.....ook dat weet ik nog precies....Daar ligt hij verscholen, al bij a 1.200 jaar. Ik bedank hem met het driemaal noemen van zijn naam en een hartelijk arigato gozaimasu. Als ik weer boven ben kan ik nog net voor half vijf mijn konguzoe, mijn wandelstok inleveren, ik ben de laatste klant. Die heb ik nu niet meer nodig, die heeft me 1.200 kilometer bij gestaan, letterlijk en figuurlijk gesteund, en die is nu weer terug bij degene die hij verbeeldt, waar die thuishoort....

Mijn Henro zit er nu definitief op, maar mijnvakantie gelukkig nog niet.Het was een prachtig bijzonder avontuur in vier delen. Ik wil behalve Kobo Daishi, als eerste de moderne Kobo Daishi bedanken, wat Nobuhiko San voor mij gedaan heeft is met geen pen te beschrijven. Natuurlijk mijn lieve zus Marianne, die nu als “ mater familias” mij op afstand altijd heeft gesteund en vol zorgen om haar “broertje” heeft bijgestaan. Verder wil ik natuurlijk Yvonne noemen als mijn grote inspiratiebron. Zij heeft in 2013 de Henro al voltooid en dat niet in vier keer zoals ik maar meteen in een keer en ze heeft alles zelf geregeld. later heeft ze er een prachtig persoonlijk boek over geschreven met ook geel veel informatie over Japan. Ik had zelfs het voorrecht om al een script, soort voorpublicatie van haar boek te mogen ontvangen met ook nog de kaartjes van de hiragana en katakana tekens erbij, tweemaal 46 stuks. Ter lering en vermaak, waarvoor nogmaals heel veel dank. Haar boek, de magie van Shikoku is wat mij betreft verplichte kost voor elke Nederlandstalige (aspirant) Henro. Zie:www.suchi.com

Tot slot die leive Kimi, met wie ik dit grote avontuur ben begonnen, al zal ze dit niet meer lezen, vernemen. En uiteraard als allerlaatste alle vrienden, bekenden, de leden van wandelclub Amicitia uit Mill en de ondertussen oud-collega’s van de gemeente Berg en Dal, waarvan sommige er elf jaar gelden al bij waren, zoals Helena en Chantal. Het zijn teveel namen om op te noemen, allemaal ontzettend bedankt voor jullie warme, hartelijke reacties en het meeleven.

Eenmaal terug in het hotel neem ik een heerlijk bad en ik krijg zelfs een dinerbon van de eigenaren, wellicht omdat ik heb gezegd dat ze mijn kamer niet op hoefden te ruimen. Dat scheelt ze natuurlijk veel werk. Ik drink er een heerlijk koud biertje bij. Voor het schrijven van mijn dagboek ben ik te moe, dat doe ik morgen wel en om negen uur val ik als een blok in slaap.

Voorbij de mijlpaal van 1.000 km. Op naar de laatste 10 tempels

Zondag 15 maart 2026.

Vanmorgen andermaal vroeg opgestaan en wel om een bijzondere reden. Hier in tempel 75 kan ik een speciale dienst bijwonen. Dit is de geboorteplaats van Kobo Daishi. 15 jaar geleden heb ik zo’ n dienst in Koyasan al eens meegemaakt en nu dan hier. Hiermee heb ik al teee van de drieheilige plaatsen genoemd, de derde is de Tuji tempel in Kyoto als ik het goed schrijf. Ik vraag me af of ik die al gezien heb. Destijds in Koyasan, waar Kobo Daishi ligt opgebaard en voor eeuwig aan het mediteren is, moesten we iop kussens gaan zitten, als het kon in de lotushouding dan wel met je benen onder je billen. Allebei lastig om een uur vol te houden. Nu hebben ze krukjes, dat is wel zo gemakkelijk.

We krijgen een geplastificeerd blad met de sutra.s uitgereikt die we na behoren te zingen als de monnik ze heeft voorgezongen. Er zijn ongeveer 25 belangstellenden en 6 monniken. Er wordt af en toe op een gong geslagen en er worden handelingen verricht die me niet duidelijk zijn, en natuurlijk wordt er veel gebeden en gezongen. De hartsutra,, de belangrijkste mag niet ontbreken, die prevelt iedereen bij de tempels, ik ook. Verder nog een paar anderen die ook in de routegids staan. Na afloop is er ineens een loting. We haden gisteren inderdaad een briefje gekregen sat we mee konden nemen, apart na zo’n dienst. Ik heb er niet aan gedacht maar ik had toch niet het winnende lot. De oudere Japanse vrouw die ik gisteren al een paar keer zag en hier blijkbaar ook logeert is de gelukkige. Een grote enveloppe met inhoud, geen geld, maar wat attributen van Kobo Daishi denk ik? Het is haar van harte gegund. Vervolgens kunnen we naar de uitgang maar dat is wel een heel bijzondere. We lopen door een aardedonkere gang van wel 100 meter, die slingerend bij een ondergronds heiligdom uitkomt. Met je linkerhand moet je de muur volgen en dan kom je er van zelf. Een zeer speciale belevenis. Bij het heiligdom is het een en al,devotie bij de Japanners. Er staan wat attributen en een voor een worden de bijbehorende rituelen uitgevoerd. Ik ben ongeveer als laatste aan de beurt en ik heb wat van mijn voorgangers gezien, maar ik weet uiteraard helemaal niet wat ik moet doen. Een monnik helpt mij op weg. Helaas heb ik mijn portemonnee ook op mijn kamer laten liggen, met naamkaartje, jawel. Een financieel offer zit er dus niet in.

Dan is het tijd voor het ontbijt. Weer hotpot net als gisteren bij het avondeten. Ook nu uiteraard zonder vlees, enkele vrienden zouden dat zeer waarderen. Volgens mij is het zelfs een veganistisch ontbijt. er wordt ook geen iei bij geserveerd, wel groenten en tofuen natuurlijk rijst en misosoep.

Ik ga mijn boeltje pakken en kijk nog wat apps en mails na. Omdat ik gisteren zo moe was en voor 5 uur bij het onderkomen moest zijn heb ik nog lang niet alles gezien. Ik blijk op het terrein van de westelijke tempel te logeren en dat heb ik gisteren nog kunnen bekijken. De oostelijke tempel is echter veel mooier vind ik. Daar staan de belangrijkste dingen. De hoofdhal, een 5 verdiepingen tellende pagode en een prachtige grote oude boom van wel 1.300 jaar oud. Je kunt er zelfs een amulet, een armband van heilig hout van kopen, maar ¥ 4.000 is me wat teveel.

Dan maar eens op pad, het is al tegen negenen en iedereen is natuurlijk al lang weg. Mijn wandelstok stond al als laatste in het rek met mijn naam erbij. Het is en blijft prima wandelweer en de etappe is nagenoeg vlak. Gisteren heb ik al 5 tempels bezocht en vandaag zijnet er 4, het gaat hard zo. Ze zijn allemaal redelijk gelijk verdeeld over de afstand. Ik zie weinig/geen Henro en kan flink doorlopen. Voor de middag tempel 76 en 77 bezocht, bij de laatste krijg ik van de monnik die mijn boek stempelt osettai, wat lekkers. Ik geef hem eenklompje maar dat zien de twee andere monniken die eveneens in de ruimte zijn. Die geef ik er dan ook maar eentje. Op weg naar de volgende tempel, nummer 78 kom ik in Marugame voorbij het hotel waar ik vanavond na eergisteren opnieuw logeer. De verleiding is groot om te stoppen, toch maar niet. Het is ook nog te vroeg om weer in te checken en bovendien red ik het de komende dagen dan niet met de planning.

Doorlopen derhalve, maar ik krijg wel trek want het ontbijt is al een tijdje geleden. Bij de Family Mart zie ik tosti’s liggen en koop er een drankje en een toetje bij, Ik eet het buiten lekker in het zonnetje op. Daarna ben ik vlot bij tempel 78, al loop ik die nog bijna voorbij. Die ligt onopvallend verscholen in een zijstraatje.

Het is ondertussen wel al kwart voor drie en ik moet nog haast maken voor de laatste tempel van vandaag. Die ligt dik 6 kilometer verder. Ik loop in een soort fuik tussen het spoor en een drukke weg en waar die bij elkaar komen moet ik het spoor over. Dan is het nog maar een kilometer, voor de zekerheid had ik maps.me er nog bijgepakt. Ik ben er om kwart over 4, de tempel ligt er verlaten bij. Ik moet eeer zoeken naar de gebouwen, voorsl naar de nokyocho, het stempelkantoortje, het belangrijkste gebouw vanelke tempel..... :-) De tuinman die al netjes alles aanhark wijst me de weg en ook hij krijgt osettai. Ik geef er tot nu toe aanmerkelijk meer weg dan dat ik er terugkrijg maar dat is helemaal niet erg. Daar wordt de rugzak alleen maar lichter van.

Met voor vijven loopt ik als laatste het terrein af en ga meteen naar het vlakbij gelegen station. Daar kan ik rich een kaartje kopen uit de automaat al dacht Nobuhiko van niet. De prijs klopte wel net als het perron. Als ik terug ben in het hotel ligt er al weer een grote enveloppe klaar met alle informatie voor de komende dagen. Ik denk dat ik zo’n beetje de best voorbereide Henro ben.....dankzij iemand anders. Het is en blijft geweldig, niet te bevatten, ik heb twee Kobo Daishi’s bij me.....Ik bekijk het programma voor morgen, ik moet een vroege trein nemen want het wordt een zware dag. Voor nu de vuile was was bij elkaar zoeken en terwijl ik heerlijk van de onsen geniet wordt mijn was schoon en daarna droog. Ik typ mijn verhaal van vandaag en om negen uur ben ik als 11e aan de beurt voor de gratis udon. Daarvoor hoef ik de deur niet uit en Nobuhiko had nog wel een lijst met restaurants in debuurt bijgevoegd.... Misschien iets voor morgenavond, ik blijf hier nog een nacht.

Maandag 16 maart 2026.

Vandaag staat er een pittige en lange etappe op het programma, volgens mij de meeste kilometers, ongeveer 25. Ik heb misschien daardoor na de sanitaire stop wat onrustig geslapen. Ik twijfel of ik voor het ontbijt nog de onsen inga, maar dat doe ik uiteindelijk toch, dat is zo heerlijk en je bent natuurlijk meteen helemaal fris en schoon.

Bij het ontbijt neem ik eens een keer geen rijst, ze hebben gebakken noedels, ook lekker. Iedere 10 minuten vertrekt hier in Marugame in de spits een trein. Het is een grotere plaats met volgens mij wel een regionale functie en de werkweek is ook weer begonnen. Ik neem die van 07.40 uur en ben rond achten bij tempel 79 waar ik gisteren gestopt ben, vlakbij station Yasoba, nou ja dat is een groot woord. Er staat niet eens een gebouw. Bij veel tempels moet ik even zoeken hoe ik verder moet, zeker een dag later zoals nu.

Een Japanse vrouw die de tempel al heeft bezocht kijkt op haar mobiel en samen kiezen we uiteindelijk de juiste richting. Ik zie al snel tekens als ik weer bij het spoor ben, ik kan op pad. De portemonnee is bijna plat, dus ik moet nodig pinnen. Dat kan bij iedere supermarkt , de Family Mart, Lawson enz, maar dan moet je zeker een credit-card hebben en je betaalt veel transactiekosten. Ik pin daarom liever bij een postkantoor maar daar kun je in het weekend natuurlijk niet terecht. Nu zie ik er eentje iets van de route en daar ga ik naar toe. Het is alleen nog net geen negen uur, dan gaan ze pas open. Daarom ga ik eerst lunchinkopen doen bij de Family Mart en daar kan ik ook meteen naar het toilet. Als ik terugloop is het postkantoor wel open. Met mijn normale bankpas kan ik pinnen, met het v-pay logo, fijn. Er zijn liefst 4 medewerkers aanwezig, druk aan het babbelen, ze waren vast het weekend nog aan het doornemen, zo gaat dat op kantoor.....

Ik loop flink door,,nu is het nog vlak. De eerstvolgende tempel is Kokubunji, nummer 80. Het is een heel mooie tempel en alles staat duidelijk in het Engels toegelicht. Kobo Daishi is hier in de buurt blijkbaar opgegroeid tot z’n 14e jaar. Er zijn mooie bezienswaardigheden, de hoofdhal, de oude klok, de liefdespoort, tori, waar veel hartjes aan een rek hangen, ze hebben van een soort hard gras of naalden van bomen zelfs een hart op de grond gevormd. Ook is er een prachtige vrouwelijke boeddha met een instrument in haar hand. Ik ben de naam van de boeddha even kwijt.

Ik ga gauw verder want er zijn nog heel wat kilometers te gaan en de zware komen.nu. Henro-korogashi staat er in mijn gids en iedere Henro weet wat dat betekent. Het zwaarst mogelijke terrein, kimmen of dalen over zeer oneffen paden. Het kan me niet deren, ik voel me nog goed, de omgeving is prachtig en het weer werkt ook vandaag weer geweldig mee. Tijdens de beklimming tref ik een Japanner, ongeveer een leeftijdgenoot zo blijkt. Met zijn beperkte Engels en mijn paar woorden Japans kunnen we toch een gesprekje voeren, hij is zeer onder de indruk. Na twee uur klimmen ben ik eindelijk boven. Ik zie zo snel de hoofd en Daishihal niet en doe de rituelen in eerste instantie bij de verkeerde gebouwen, ik moet nog een trap omhoog. Uiteindelijk doe ik alles zo ongeveer dubbel, niet erg, alleen tijdrovend. Vervolgens moet ik een kilometer over hetzelfde gedeelte teruglopen en kan dan naar tempel 82. De drie tempels van vandaag, 80:81 en 82 liggen in een driehoek en in het midden daarvan is ook een driesprong waar je alle kanten op kunt. In vroeger tijden werd er blijkbaar ook wel eens gelopen van tempel 80 naar 82 en daarna terug naar tempel 81, ik hou echter de numeriek volgorde aan.

Er moet nog meer worden geklommen want tempel 82 ligt hoger dan tempel 81, pittig maar heel mooi terrein, steeds door het bos. Als ik de laatste tempel bereik staat er een grote touringcar met oudere Henro. Ik denk dat reisbureaus die deze Henro touren organiseren en een goede boterham aan hebben. Velen dalen al voorzichtig af over de lange steile trappen, maar als ik zelf terug ga staat de bus er nog steeds. Een oudere vrouw maakt foto’s van een mythisch monster. Een gevaarlijk beest dat hier eeuwen geleden de buurt onveilig zou hebben gemaakt totdat iemand het monster kon doden. De hoogbejaarde vrouw spreekt me ineens aan in het Engels, heel leuk en ik krijg zelfs osettai, een zakje lekkere rijstcrackers. Dat kan natuurlijk niet onbeantwoord blijven. Ze showt haar nieuwste aanwinst aan haar medereizigers.

Ik zwaai ze uit en loop als een razende door. Het is al half vijf en ik moet nog een eind door het bos, wel afdalen nu. Op maps.me zie ik dat ik zelfs te laat ben voor de trein van half 6 maar ik probeer die toch te halen. Als ik eindelijk op “ de harde weg ben” loop ik nog smeller door. Over een trap moet ik het spoor over, de trein komt er al aan maar het kan allemaal net, gehaald. De trein zit al behoorlijk vol, maar er is nog een zitplaats. Ik kan mijn benen niet strekken, daarom leg ik ze maar buitenboord, in het gangpad, waarschijnlijk niet geheel volgens de etiquette. Schuin tegeover me zit een jongen van een voetbalclub uit Okayama. Hij moet er in Utazu uit, daar moet hij overstappen op de trein die hem over het water brengt naar Honshu. Daar ligt Okayama, de eerste stad aan de andere kant, een belangrijk overstapstation.

Een station verder moet ik er uit, Marugame, het is nog licht. Het vriendelijke hotelpersoneel verwelkomt me en ze vragen of ik moe ben.....Ga maar snel naar de onsen zeggen ze, een beter advies kan ik niet krijgen. Ik heb het hele bad voor mezelf, het is ook niet zo groot. Helaas maak ik geen gebruik van de restaurantlijst van Nobuhiko. Ik eet weer de gratis udon in het hotel, dan kan ik makkelikker mijn dagboek bijwerken. En tot mijn verbazing ligt er ook nog een fax klaar ban Nobuhiko, de treinverbindingen voor morgen, hij denkt aan alles.

Dinsdag 17 maart 2026.

Andermaal vroeg opgestaan om nog een keer van de onsen te kunnen genieten. Daarna weer meteen ontbijten. De aardige lieve mevrouw die het klaar maakt is vast en keer nog veel eerder opgestaan. Wat die vanaf half zeven allemaal klaar zet..... en iedereen goede morgen wensen en bedanken als ze de spullen opruimen. Ik geef haar een klompje met een pin van een ober/ serveerster met een dienblad. Ze is er heel blij mee en buigt wel drie keer naar me.

Ik wil een trein eerder hebben dan gisteren want ik moet verder reizen naar het beginpunt. Logisch, want ik logeerde nog steeds in Marugame en gisteren heb ik ongeveer 25 km. gelopen, dat gaat vandaag ook weer bijna gebeuren. De trein haal ik inderdaad en om 08.00 ben ik bij het beginpunt. Vandaag loop ik voor het eerst met alle bagage. Gelukkig paste dat net in mijn grote rugzak, inclusief Henrotas. Bij station Kinashi waar ik zal starten ga ik e eerst nog even naar het toilet. Ze hebben alleen Chinese toilet, dan maar een urinoir. Die zijn echter zo laag dat ik helemaal door de knieën moet en me voorover moet buigen. Net als ik mijn rits dichtdoe valt mijn routegids inderdaad in het urinoir..... Gelukkig blijft het wat op de rand hangen en stop ik het altijd in ene plastic hoesje, natuurlijk ook voor eventueel regenweer. Veel vloeistof zat er ook niet meer in het urinoir. Ik spoel het in de wasbak af en ik kan op pad.

Al snel zie ik een andere jonge Henro uit tegengestelde richting komen. Die is dus net begonnen, vanaf tempel 1 of doch 88. De route is gelukkig vlak maar slingert wat. Ik moet goed op de tekens letten want met deze zwaardere rugzak wil ik absoluut niet verkeerd lopen. Voor half 10 ben ik al bij tempel 83, daar doe ik de rituelen voor mijn oudste broer, Hij is in 1983 overleden. Mijn overnachtingsadres voor de komende dagen ligt vlak bij deze tempel aan de route en Nobuhiko had al geregeld dat ik eerder kon inchecken en mijn bagage hier achter kon laten. Met de mobiele telefoon erbij kom ik er wel uit met de jonge receptionist. Het is pas 11.00 uur, maar ik heb al trek en moet ook weer naar het toilet, dus naar de 7/ 11. De winkels zien er allemaal hetzelfde uit, ook die van de Lawson en de Family Mart. Rechthoekige gebouwen van misschien 25 x 10 meter. Overal is een toilet, een pinautomaat, een kopieerapparaat en een koffiehoek. Veel gezonds is er niet te koop. Verse groenten en fruit hebben ze niet, bij de kassa staan wel vitrines met diverse warme snacks.

De route loopt langs een rivier richting Takamatsu, de hoofdstad van deze prefectuur, Kagawa, met iets minder dan een half miljoen inwoners. De stad ligt aan de Japanse binnenzee, de Setozee heet die geloof ik (?). Ik loop onder het spoor door waar ik later overheen zal rijden. Ik loop nog een keer bij de Lawson naar binnen voor een sanitaire stop en koop een klein zakje nootjes.als ik ergens van het toilet gebruik maak koop ik daar ook altijd wat. Als ik de straat oversteek stopt er net achter de kruising een auto met een oudere vrouw. Ze zet dir veilig aan de kant, ze stapt uit en geeft me een flink pak dikke rijstcrackers. Nu heb ik voorlopig voldoende. Ik loop vlot verder richting tempel 84. Net als ik denk dat het vandaag zo soepel gaat, wordt ik met de neus op de feiten gedrukt. Te vroeg gejuicht, de laatste twee - drie kilometer gaan flink omhoog met soms een stijgingspercentage tot 21 %, ongelogen, er stond een bord. In. In jongere jaren kon ik dat redelijk goed belopen, maar nu moet ik toch vaker stoppen dan ik wil. Het lijkt de muur van Hoeij wel, uit die Waalse klassieker die binnenkort weer wordt verreden, puf puf. Op het tempelcomplex is heel veel te zien en alles stast in ook het Engels vermeld., leuk. Ik zie onder andere weer de Japanse vrouw die ik gisteren ook al een paar keer bij de tempels had gezien, AMR ook een Westers vrouw. Ze maakt constant foto’s en komt uit Duitsland.

Ik kijk lang rond, er is veel te zien en te lezen.Net buiten de toegangspoort kun je naar een panoramaplatform lopen met een prachtig uitzicht op de stad en op de zee. Veel.bezoekers zijn al weg en ik hang weer achteraan. Het vervolg van de route is me niet duidelijk, dus ik vraag het bij het stempelkantoortje aan de vrouw die goed Engels spreekt. Je moet er aan de achterkant uit, dat dacht ik al. Ze wijst me de kortste weg naar station Yakuri, daar moet ik de trein nemen. Ik wil echter de originele route lopen, door het bos naar beneden. Die is mogelijk nog steiler dan de klim, aan het begin van de afdaling wordt er ook voor gewaarschuwd. Het is een al steen en hout en het lijkt wel of je met iedere meter lopen ook een meter daalt. Het is verschrikkelijk opletten en daardoor zeer vermoeiend. Uiteindelijk kom ik weer op het asfalt terecht.

Waar ik gisteren de trein wel net haalde mis ik hem nu, 20 minuten wachten, dat wordt een latertje. De oudere man die op het perron naast me zit spreekt prima Engels, ook im de trein zit ik naast hem en natuurlijk praten erover de Henro en over Japan. Hij geeft me zelfs zijn visitekaartje en als dank een klompje terug. Ik beloof hem te schrijven..Op dit traject moet ik ook nog overstappen, de rein maakt een heel grote bocht. Vanmorgen vanaf het hotel tot aan het vertrekstation heb ik circa 18 km. gelopen. Het aankomststation ligt dicht bij het hotel. De treinrit duurt bijna een uur. Voor de eerste keer Henro kom ik in het donker in het hotel.

De schoenen uit en naar de balie. Drie allervriendelijkst medewerkers die me willen helpen, ook weer met mobieltjes, inspreken en vertalen. Hoe laat wil je ontbijten en welke trein neem je? Nobuhiko had een dienstregeling bijgevoegd, maar die is zo klein dat ik er een loep bij nodig heb en die heb ik bij me...De medewerkers kunnen hun lachen niet bedwingen maar de oudste mevrouw maakt er toch ook graag gebruik van.

Eerst ga ik nog snel eten, er is ook een Canadese mevrouw en ze vraagt of ze er bij mag komen zitten. Bien sur, ze komt uit de buurt van Montréal, Quebec. Ze is een week op Okinawa geweest, het was er heerlijk zei ze. Daar wil ik ook nog graag een keer naar toe. Voor het eerst sinds een paar dagen neem ik een biertje bij het eten, zij ook. Ze verblijft hier ook twee nachten ,net als ik, en gaat ook een stuk van de Henro doen,, ze begint bij tempel 80, de route die ik gisteren heb gelopen. We willen allebei nog naar de onsen, daarvoor ben je hier.

Afrekenen en de spullen naar de kamer brengen, die blijkt in een bijgebouw te zitten, derde verdieping, geen lift. Nog maar een paar trappen lopen met mijn bagage. De onsen is heel groot, er zit een sauna bij en een buitenonsen, wel wat fris om half tien ‘s-avonds. Ik ben flink moe maar wil toch mijn dagboek bijwerken. Morgen “slechts” 17 kilometer, hopelijk ben ik dan eerder terug.

Woensdag 18 maart 2026.

Ik word wakker met een triest bericht. De man van mijn kapster is overleden. Hij was al anderhalf jaar ziek. Hun diochter is verpleegkunde en zij heeft heel het internet afgestruind en veel geregeld om de beste behandelingen te krijgen. Het heeft niet mogen baten, hij was jonger dan ik.

Met haar apppje nog in gedachten ga ik op pad. Een lange treinreis naar het beginpunt en den nog een kwartier lopen om bij de route uit te komen. Vandaag is het een kortere vrij vlakke dag, alleen tempel 85 is nog wel lastig, een goede oefening voor morgen. Je kunt er ook met een kabelbaan naar toe, maar dat doe ik niet, ik wil alles lopen.

De rest van de route is vlak, en ik kan flink doorstappen. Bij tempel 86 spreekt een ouder stel uit Kobe me aan, ze komen

net terug van de tempel. Ze zijn zeer geinteresseerd en met handen en voeten hebben we een gesprek. Ze zijn zo schattig, klompje, ik krijg meteen wat terug. Er is is genoeg te zien en er zijn veel souvenirs te koop, onder andere de Engelse versie van de routegids, leuk. Als ik de tempel verlaat begint het net te regenen. De eerst keer deze Henro, misschien vanwege het bericht van vanmorgen. Ik heb een simpele regenjas bij me, gelukkig regent het niet heel hard, maar ik besluit toch om mijn dunne regenjas aan te trekken. Ik heb een cape bij me maar die kan ik niet goed over mijn rugzak krijgen daarom maak ik er een buikzak van. Dan lukt het wel.

De route loopt nu kilometers lang en parallel aan een vrij drukke vlakke weg. Ik stap goed door en kan meters maken, voor fotomomenten is dit weer niet zo geschikt. Om kwart voor drie ben ik bij tempel 87 Nagaoji vlakbij het gelijknamige station maar dan zonder ji....Ik vind deze tempel niet zo heel bijzonder, een nogal kaal terrein, het kan ook aan het w eer liggen. De rituelen voer ik snel uit en ga naar het stempelkantoortje. De Duitse Henro is intussen ook gearriveerd. Ze loopt vandaag dezelfde route als ik. Ze heeft een dure camera en maakt heel veel foto’s. Ze is half februari al begonnen. Vorig jaar tempel 1 tot en met 36 nu de rest tot en met 88.

Snel ga ik naar het 100 meter verderop gelegen station maar daar mom ik er achter dat ik mijn stok vergeten ben. Ik had zo in kunnen stappen, er staat een trein klaar op dit beginpunt van de lijn. Die rijdt maar een kant op, dus dat kan niet mis. Ik moet terug en na enig zoeken heb ik de stok bij de tempel gevonden. Dat wordt dus een trein later. Ik had al ingecheckt, dat probeer ik de medewerkster duidelijk te maken maar dat lukt niet. Daarom geef ik mijn suica kaart maar ter controle. Ik ben de enige die op dit station instap, ik heb dus de hele trein voor mezelf. De reis duurt met overstap en wandelen naar en vanaf het station meer dan een uur, en dat voor pak ‘m beet 25 kilometer. Het is net zoiets als van Den Bosch naar Nijmegen via Utrecht. Afijn, ik zit droog zeg je dan, maakt niet uit.

Op weg naar de heerlijke onsen, een aanrader als je hier koopt zie ik bij verrassing weer het Amerikaans-Franse stel. Wat een toeval. Ze zijn net bij de vlakbij gelegen tempel 83 geweest maar hadden eerder al 84 en 85 bezocht. Ze zigzaggen dus een beetje, ik kan het niet helemaal volgen, ze maken volgens mij ook gebruik van het openbaar vervoer. Hoe dan ook, ze zijn ontzettend aardig en joviaal, ze wonen nu in de VS. Ik wil ze allebei een klompje geven, maar een is voldoende, dan heb ik nog wat over voor anderen. Heel aardig.

In de onsen wordt ik al weer opgewacht door de allervriendelijkste en behulpzame dames, dezelfde als die van gisteren. Ze zijn denk ik blij me nu al te zien, dat ik er om kwart over vijf ben, als het nog licht is en niet net als gisteren twee uur later. Ik krijg de sleutel en wil al naar mijn kamer gaan, maar ik moet nog even wachten. Ze zoeken nog een paraplu voor me voor die 50 meter...over het parkeerterrein naar het bijgebouw. Wat een schatjes.

Behalve dat gaven ze me ook post van Nobuhiko mee met het programma voor de komende dagen. Onvoorstelbaar hoe hij alles heeft geregeld. Ik kan mijn rugzak hier bij de Seven Eleven afgeven en die sturen die op naar het volgende adres en dat is in Honshu, op weg naar Koyasan. Ik loop als het goed is nog 3 dagen de Henro en dan zou de cirkel rond moeten zijn.

Wat is de onsen toch fijn na een dag wandelen. Ik probeer alles uit, ook het bubbelbad, buitenbad en de sauna. Daar hoort dan ook het dompelbad bij. Heerlijk opgefrist ga ik in het aanpalende restaurant aan tafel en bestel weer een koud biertje bij het eten. Dan komt de Canadese vrouw er aan en ze komt er weer bij zitten, Diana heet ze. Ze heeft ook wat tempels bezocht, maar houdt evenmin de numerieke volgorde aan, bijzonder.

We kletsen lekker wat af en ik bestel er nog een tweede biertje bij, zij houdt het bij eentje. Dan is het tijd om terug te gaan naar mijn kamer voor mijn dagboek. De ogen vallende echter al dicht, waarschijnlijk ook door die twee glazen gerstenat, van schrijven komt niet meer zo heel veel en daarom maak ik het nu maar af.

De vierde en laatste prefectuur Kagawa is bereikt.

Donderdag 12 maart 2026.

Ik heb wat onrustig geslapen want vandaag is een “dag van de waarheid” Vrij snel in de route duikt namelijk tempel 66 op en die ligt op 900 meter.... Deze wandeling kun je gerust als een van de zwaarste van de hele Henro bestempelen. Voor 6 uur ben ik al wakker en nu heb ik wel ineens internet. Ik kan dus reageren op berichten en appjes versturen. Ik ga me wassen en ook scheren, na een paar dagen moet die stoppelbaard er af voor dat ik er niet meer doorheen kom.

Ruim voor half zeven roept de eigenaresse al dat het ontbijt klaar staat. De tafelindeling is hetzelfde als gisteren. Het is weer een typische Japanse ochtendmaaltijd ook met natta bonen in de schuimplastic bakjes die ik in Japan al veel vaker gezien heb. Er bovenop een zakje sojasaus en een nog kleiner zakje heel scherpe gele mosterd. Dat moet je allemaal goed door de plakkerige bonen roeren en dan kun je die gaan eten. De Japanse Henro zijn natuurlijk veel eerder klaar dan ik en ze zijn ook eerder op pad .Dat verbaast me niks en is ook niet erg. De eigenaren hadden nog geurvreters in de schoenen gedaan, een of ander zakje met een bepaald spul erin? Verder krijgen we een lunchpakket mee. Onderweg komen we namelijk helemaal geen winkels tegen. Het eten is goed ingepakt, het blijken later onigiri te zijn,rijstballen. Bij zoveel goede zorgen kan ik als dank alleen maar een klompje met bloemetjes erin geven. De gewone klompjes heeft ze misschien al veel vaker gehad. Dit is volgens mij een beetje origineler, een klein beetje. Het wordt zeer op prijs gesteld, ze is er verguld mee en ze zwaait me uit tot ik helemaal uit het zicht ben.

De man heeft het relatief makkelijk vandaag, hij gaat in omgekeerde richting, dus naar tempel 65 waar ik gisteren begonnen ben. De vrouw en ik gaan naar Unpenji, een verschrikkelijke puist. Het begin is nog vlak, maar op een gegeven moment, met nog 3,5 kilometer voor de boeg begint het feest. We beginnen op circa 250 meter en moeten naar 900 meter. Dit betekent derhalve een gemiddelde stijging van ongeveer 17 %. Het lijkt de Fuji wel. Ik haal de vrouw al snel in, ze is klein van stuk en heeft daarom korte benen. Zij loopt vandaag hetzelfde traject als ik en logeert vanavond in hetzelfde hotel, een onsen. Als dat maar goed gaat, het wordt een lange dag.

Naarmate de klim vordert moet ik steeds vaker op adem komen, iedere 100 meter en soms nog eerder. Het is ontzettend afzien met die gigantische stijging op dit oneffen terrein gelukkig is het prachtig weer, kraakhelder, maar wel fris. Dat blijkt, als ik de top nader blijkt er nog sneeuw en ijs te liggen. Hoe hoger ik kom, hoe witter het wordt, ja het is natuurlijk ook nog winter.

Ik ben al flink moe als ik boven ben en de dag duurt nog zo lang. Iedereen klimt de eerste de beste trap op naar het terrein, maar ik zie geen poort. Die blijkt net na de volgende bocht te liggen, 50 meter verder, maar uit het zicht. De rituelen lopen dan ook helemaal in het honderd, er klopt niks van. Uiteindelijk heb ik dat allemaal wel gedaan, alleen in een verkeerde volgorde. Er is veel te zien, iets verderop staat een groot boeddhabeeld op een flinke sokkel of gebouw op het hoogste punt ik loop er naar toe en je kunt er zelfs naar binnen. In een soort spiraal loop je naar de top. Vlakbij de toegangspoort hangen drie vlaggen, de Hinomaru in het midden en de andere twee ken ik niet. Dat moeten welhaast die van Tokushima en Kagawa zijn,dat kan niet anders. De grens is vlakbij. De tempel ligt nog net in Tokushima. Dan is het tijd om mijn stempel te halen. Ik zie bij het kantoortje nog leuke dingen liggen voor aan mijn rugzak, onder andere een amulet met het teken van deze tempel. Die heb ik wel verdiend vind ik zelf.

Het is tijd voor de afdaling en die iis mogelijk nog zwaarder dan de klim. Zeker in het begin waar er nog sneeuw en ijs ligt op het betonnen pad. Ongemerkt heb ik ondertussen volgens mijn routeboek ook al de provinciegrens gepasseerd, tussen Tokushima en Kagawa. Later in het bos wordt het niet veel beter. Het is zo steil, met die trapjes, stenen en boomstronken. Ik ben huiverig om te vallen, ik heb behalve bij de tempel weinig Henro gezien. Je moet hier geen blessures oplopen....Over de eerste vijf kilometer doe ik twee uur, het schiet echt niet op. Dan kom ik eindelijk bij de asfaltweg voor het laatste stuk van de afdaling. Dat gaat geleidelijk naar beneden en loopt over effen terrein. Ik moet er nog aan wennen, want door dat wat gespannen afdalen heb ik zee-benen gekregen lijkt het wel. Het duurt een tijdje voor ik weer aan het asfalt gewend ben, dat heb ik vandaag alleen in het begin even gehad.

Snel passeer ik de minshuku waar ik oorspronkelijk zou logeren, maar die is ‘s-winters dicht vertelde Nobuhiko. Ik moet dus nog 10 kilometer en een tempel verder. Vervelend voor nu maar prettig voor morgen. Deze kilometers gaan heel wat vlotter en ik bereik soepel tempel 67, de eerste in Kagawa. Daar eet ik mijn lunch, de osettai, gift van de minshuku en neem er een koel drankje uit de automaat bij. Deze tempel kan ik wat korter bezoeken.

Nog 6 kilometer te gaan. De jas kan uit, het is nog mooier en warmer geworden. Ik moet.nog wel een paar keer zoeken naar de weg. Opletten, ik heb een hekel aan verkeerd lopen, wie niet. Er blijken mooie nieuwe stickers te hangen, die ik nog niet eerder had gezien. Dat zorgt voor verwarring. Veel van de oude markering is verkleurd, verweerd of stuk en daardoor soms helemaal niet meer leesbaar. Na een meer moet ik rechts afslaan en is het nog een kilometer naar de onsen, een luxe hotel, dat heeft Nobuhiko goed geregeld. Ik ben werkelijk, doodop, zo moe dat ik het grote bord met de richting naar het hotel nog voorbij loop. Uiteindelijk ben ik er rond kwart voor 5, ik ben 9,5 uur onderweg geweest. Dat moet je niet iedere dag hebben.....

Het inchecken loopt gelukkig vrij soepel, de man aan de balie spreekt goed Engels en licht de folder toe waar alles in staat. Het ontgaat me half en lees het op mijn kamer rustig door, gooi afvalweg en ga meteen naar de onsen, heerlijk. Er si zelfs een sauna en een openlucht onsen. Om 7 uur avondeten, hotpot en ik bestel er een koud biertje van de tap bij. Slechts eentje want ik “moet” nog typen, nu het weer kan. Morgen heb ik een rustige dag voor de boeg. Slechts 10 kilometer over vlak terrein, wel met drie tempels vlak achter elkaar. Hopelijk kan ik dan het verhaal van gisteren ook plaatsen. In het slechtste geval over typen :-(

Vrijdag 13 maart 2026.

Gelukkig heb ik heel goed geslapen na de bijzonder vermoeiende dag gisteren. Slechts een keer wakker geweest voor de gebruikelijke nachtelijke sanitaire onderbreking maar daarna kon ik weer snel indommelen. Ik heb niet veel hoeven te tellen. Als ik wakker word schijnot het licht al door de gordijnen. Tijd voor de onsen en meteen daarna het ontbijt. Ik neem daarvoor het kaartje mee, de voucher, zodat ik niet meer terug hoef naar mijn kamer. Bij de onsen waren de doeken verwisseld zoals vaker gebeurt. Je moet wel opletten dat je de goede ruimte binnen loopt. Nu gaan de vrouwen naar rechts en de mannen naar links. Gisteren was het andersom en zo is het eerlijk verdeeld. Het ontbijt is zeer uitgrbreid, nu krijgen we een bord met 9 vakjes, 3 x3 . Je kunt er boter, kaas en eieren mee spelen. Nou ja, kaas heb ik niet zien liggen, de rest wel. Verder is er nog een kom voor de salade, rijst en misosoep natuurlijk en dan heb je ook nog de drankjes, koffie, groene thee, water en/of jus. Het past niet op een dienblad, je moet twee keer lopen.

Ik ga mijn spullen pakken en ga op pad. Na het afrekenen van mijn tapbier bij het uitchecken ben ik om kwart over 9 vertrokken en voor half 10 op de route. Een heel verschil met gisteren, maar vandaag kan het. Het is opnieuw een stralende heldere dag, voorlopig dan toch. De route is heel eenvoudig, vlak, langs genummerde wegen, je kunt niet verkeerd lopen. Al snel steek ik een spoorweg over, de Yosan lijn, die ik vanmiddag zal gebruiken. Even later een rivier en dan ben ik snel bij tempel 68 en meteen 69. Ik dacht eerst dat de tempels achter elkaar lagen, née het is gewoon twee in een. Links en rechts voor de toegangspoort staan de namen, Jinnein en Kannonji. Dat heb ik pas goed in de gates als ik de tempels verlaat en de borden wat beter lees, voor zover mogelijk, het korte engelse gedeelte. Bij de nokyocho verbaasde ik me al, ik leg ¥ 500 in het daarvoor bestemde bakje, maar de monnik slaat de bladzijde om en stempelt en schrijf nog een keer, dus twee keer betalen. Is er bij tempel 69 dan geen kantoortje denk ik bij mezelf. Nee, dit is het, een complex voor twee tempels. Zo schiet het wel op, in tijd en met het mooie boek natuurlijk. Er zijn nog watt andere Henro, maar aan hun untrusting te zien lopen die niet. Onder andere een charmante dame die achter mij staat om haar boek te stempelen. Volgens mij zag ik haar gisteren ook bij tempel 67. Ik heb ook maar een keer de rituelen gedaan, of had dat twee keer gemoeten... Hoe dan ook, de wensen heb ik wel gedaan, als eerste natuurlijk voor mijn lieve vader, die ontzettend hard voor zijn gezin heeft gewerkt, het is vandaag zijn 20ste sterfdag.

Ik ga verder naar tempel 70, het volgende “kruisje” maar dat is een ander geloof. Er zijn twee routes langs de rivier. Ik volg de officiële en moet daarvoor een klein stukje langs de drukke weg lopen, rechts, links is een ventweg, fietspad en daar moet ik naar toe. Er stopt een mooie nieuwe Toyota en een keurige jongere heer stapt uit. Hij ziet dat ik wat loop te twijfelen en wijst me in gebroken Engels en een paar woorden Japans de beste route. Als dank geef ik hem een klompje wat hem blij verrast. Woorden shoes en windmills, inderdaad.

Vlot bereik ik de laatste tempel voor vandaag. Ik moet nodig naar het toilet en vraag in het Japans waar die is....Dan denk ik een keer gebruik te kunnen maken van mijn paar woorden, zinnen Japans en dan blijken het Taiwanezen te zijn.... Eveneens heel aardig daar niet van. Ze spreken uitstekend Engels en wonen niet ver van het vliegveld aan de westkust, ik ben de naam ervan even kwijt, iets met een T. We kletsen wat en ze hebben het over de Nederlandse historie, inderdaad Fort Zeelandia inTainan in het zuiden van dit mooie vriendelijke democratische eiland. Laat alles en iedereen verhoeden dat het ooit in Chinese handen valt.

Op hè terrein is een mooie pagode te zien en een paar standbeelden van paarden, waarbij je op een hoefijzeren souvenir een wens kunt schrijven. Ook kun je er kleine figuurtjes van dieren neer leggen als en soort offer, graag met een kleine bijdrage. Ik heb het idee dat vooral kinderen dit doen. Even later tref ik een Japanner die liefst voor de 10 x de Henro “doet” Bescheiden en geheel volgens de landsaard zegt hij dat het voor hem gemakkelijk is omdat hij in Japan woont, jaja.... Hij blijkt niet altijd alles te hebben gelopen, soms pakt hij de bus of de trein, maar dan nog. Hoeveel Japanners hebben nog nooit de Henro gelopen of ene gedeelte daarvan, en dan zo’n aantal, heel bijzonder. Als hij geen osettai uit Oranda verdiend heeft...

Ondertussen is het flink betrokken en vallen er een paar spetters. Iedereen vlucht meteen onder een afdak maar gelukkig is het van korte duur. Mijn korte Henro, amper 10 kilometer, zit er voor vandaag op en ik kan in droog weer naar het station lopen. Daar tref ik de gouden Henro weer om in Vierdaagse termen te blijven. Hij vertelt me dat de suica ov-kaart nIet geldig is en dat ik een kaartje moet kopen uit de automaat. Dat had Nobuhiko ook al geschreven met de prijs erbij .... en dir klopte als een bus. In een half uur reis ik van Motoyama, ook de naam van de tempel waar ik geëindigd ben naar Marugame waar ik overnacht. Morgen hetzelfde traject terug maar ik kan nu weer een paar dagen met een dagrugzakje lopen, dat is het grote voordeel. Als ik iincheck in het hotel word ik door een wat verlegen maar heel vriendelijke en behulpzame jongen geholpen. Wellicht is hij wat onzeker over zijn Engels, nou dat is ruim voldoende, het is evenmin mijn moedertaal.

Wanneer ik op de 8ste verdiepeing uit de lift stap tref ik een oudere Japanner die uitstekend Engels spreekt en hij vraagt me het hemd van het lijf. Hij komt uit Sapporo, dus hij is hier ook op vakantie en ik vertel hem dat ik nog nooit op Hokkaido ben geweest maar er wel graag naar toe wil. Sapporo, Ard Schenk 1972.... het gesprek gaat al snel over schaatsen. Hij kan zijn oren niet geloven als ik hem vertel dat ik een groot fan was en ben van Nao Kodaira en Miho Takagi, nog meer dan van de Nederlanders en dat ik hen allebei wereldkampioen heb zien worden. Ze zijn ook allebei Olympisch kampioen en hebben alles gewonnen, schaatsiconen.We spreken af om hier vanavond gratis noedels te eten, dan hoef ik de deur ook niet meer uit.

Snel naar mijn kamer met de andere rugzak die. Nobuhiko na heeft gestuurd. Twee enveloppen erbij met het programma voor de komende dagen en alle relevante informatie. Hij kan zo een reisbureau beginnen....Als ik de Henro nou nog niet uitloop.... het is te mooi om waar te zijn, ongelooflijk wat hij voor mij doet... Ik leg alle informatie op bed en maak er een foto van....die zal ik later plaatsen. Welke willekeurige Nederlander, ikzelf bijvoorbeeld zou zoiets doen. De vraag stellen....en waarom ik.....hij is getrouwd en heeft twee kinderen.... hij zou het me een keer vertellen....hij is een waardige discipel van Kobo Daishi..... daar kan ik nog veel van leren....het maakt me ontzettend nederig, hoeveel goedheid kan er in een mens zitten....en kun je “verdragen” ....

ik check mijn apps en mails, reageer hier en daar en ga naar de onsen, het verrast me dat dit hotel die ook heeft. Een wat kleinere weliswaar maar niettemin. Als ik klaar ben raak ik in gesprek met een man uit Nagasaki. Ik vertel hem dat ik daar ook ben geweest en we hebben het over de Nederlandse connectie. Ik ben nogal enthousiast maar hij zit volgens mij op hete kolen, hij moet weg. Dan kan ik naar de kamer en schrijf vroeg mijn dagboek. Als dat tot zover klaar is begin ik met het overschrijven van het verhaal van eergisteren.

Tot ongeveer negen uur want dan heb ik afgesproken met de vriendelijke man uit Sapporo. Tegen de Japanse gewoonte in komt hij iets later, nou ja vanaf negen uur konden we noedels eten, en in het begin is het natuuurlijk druk. De bediening is echter vlot, ik heb nummer 6 en ben snel aan de beurt. We kunnen er een drankje bij nemen met ijsblokjes, ook uit een automaat. De man blijkt Yuji te heten en doceert Engels aan de universiteit in zijn stad. Hij is daarom vooral geïnteresseerd in het VK, hoe zit dat met de relatie met de EU? Hij is hier slechts een paar dagen want zijn vrouw is aan het dementeren. Ze is gelukkig zegt hij want alles dat langer dan 5 minuten geleden is weet ze niet meer.... en hun twee dochters die ook in Sapporo wonen zorgen goed voor haar. Het beroemde ijssculpturenfestival komt ook nog ter sprake. Er komen jaarlijks meer dan 1 miljoen bezoekers vertelthij. Het moet heel bijzonder zijn. We wisselen e-mails uit en gaan weer naar onze kamers.Verder met het verslag van twee dagen geleden tot mijn ogen dichtvallen. Morgen moet ik vroeg opstaan.

Zaterdag 14 maart 2026.

Het vegetarische diner heb ik zojuist al op, ik verblijf vannacht in tempel 75, dus ik kan vroeg beginnen met mijn dagboek. Vanmorgen heb ik in het hotel nog heerlijk genoten van de onsen en als het goed is nagenoeg biologisch gegeten. Ze schermen tenminste nogal met de term organic ook daar kwam geen vlees aan te pas, wel stukjes vis. bijzonder voor een hotel, vind ik. Hier in de tempel is dat anders, er eerd overigens wel bier geschonken bij het diner. Ik laat in net hotel een rugzak achter want morgen keer ik hier weer terug, dan zelfs voor twee nachten.

De planning loopt gord, het station is heel dichtbij, dus ik heb ruim de tijd om een kaartje te kopen. Je moet van te voren goed uitkijken waar je naar toe gaat en op een groot bord zie je dan hoe duur dat is. Op de automaat staat namelijk een heel a aantal vakjes met bedragen en je kunt dan het juiste bedrag kiezen. Heel simpel, anders dan bij ons, waar je de bestemming moet kiezen. Als je tenminste nog een los kaartje koopt. De huidige ov-kaart werkt feitelijk hetzelfde als in Japan.

Een half uur later na een mooie rit soms pal langs de zee ben ik net als gisteren weer in Motoyama. Een vrouw die redelijk Engels praat spreekt me aan en vraagt welk traject ik ga lopen, naar tempel 75. Ze wenst me veel succes. Het is een kwartiertje lopen naar het beginpunt en na een toiletbezoek bij tempel 70 waar ik gisteren ben geëindigd ga ik om half 9 van start. De route is simpel te volgen. Ik haal al snel een oudere niet zo grote Japanse vrouw in. Ze loopt niet heel snel maar ze doet het toch. klein aar dapper zeg je dan. Ik ga onderweg bij een van de circa 12.000 Lawson Stations lunchinkopen doen, Sandwiches met ei en ham,een bakjes verse ananas en een zakje rijstcrackers Verderop zie ik een paar westerse Henro bij een minshuku staan waar ze blijkbaar zullen overnachten, een stel waarschijnlijk, hij Fransman, zij Amerikaanse. Vooral de vrouw babbelt honderduit, hij is wat stiller. Rond elf uur heb ik al twee bladzijdes in mijn routegids omgeslagen, het is vandaag ongeveer 20 kilometer. Ik heb reeds de helft gelopen maar nog geen tempel gezien. Die zitten alle 5 pas in de laatste 9-10 kilometer.

De eerste, nummer 71 is meteen de pittigste. De weg loopt iets op maar ik ben toch snel snel bij de ingang. Daar is ook alles mee gezegd, want vervolgens moeten er nog zo’n drie a vierhonderd traptreden worden beklommen. Er lijkt geen eind aan te komen. Ik moest een paar keer stoppen onderweg, dat red ik niet meer in een keer. Het uitzicht bovenaan vergoedt alles, het is werkelijk fantastisch. Het wordt ook wel de tempel van de 8 provincies genoemd die je vanaf hier zou kunnen zien liggen. Natuurlijk de 4 van Shikoku neem ik aan, maar dan ook nog 4 op Honshu, het hoofdeiland. Ik doe natuurlijk alle rituelen en als ik weer af wil dalen zie ik de Japanse mevrouw weer. Als er niemand in de buurt is geef ik haar een klompje, ze is er ontzettend blij mee. Nog nagenietend van haar enthousiasme ga ik naar beneden.......bijna onderaan merk ik dat ik Kobo Daishi ben vergeten......mijn wandelstok, de kongozue, ik baal natuurlijk als een stekker, een paar honderd meter teruglopen is tot daar aan toe, maar nog eens een keer een stuk of 150 treden op en af gaan.... ik denk dat ik er daarmee wel 1.000 treden gehaald heb.

Nog nadenkend over deze misser gaat er nog veel meer fout, de wet van Murphy. Ik kom bij een wegonderbreking maar het dringt totaal niet tot me door. Ik denk gewoon.door te lopen tot het echt niet meer kan. De wegwerker is onverbiddellijk, ik moet aan de andere kant om het meer heen, minstens een kilometer extra. Die route is verder niet gemarkeerd, maar even later kom ik weer op weg nummer 11 terecht, zoals in de gids staat vermeld . Dan zie ik ook een bord met een tempel, een afslag naar rechts...... ik denk dat ik weer goed zit, het is echter tempel 71, ik loop de verkeerde kant op..... snel draai ik om en dan zie ik eindelijk een bord met tempel 72, nog 4 kilometer. Na tempel 71 ben ik al 3 kwartier aan het lopen en daar was de afstand 3,6 kilometer...... .De moed zakt me in de schoenen en ik kan me wel voor mijn kop slaan. Ik ben minstens anderhalf uur kwijt met deze misstappen. Dat is normaal niet erg, dat hoort er soms bij, maar net vandaag moet ik om 5 uur bij de tempel zijn want die gaan op dat tijdstip allemaal dicht. En ik overnacht daar zoals gezegd. Nog drie tempels te gaan, ik zie het Amerikaans-Franse stel weer, ze genieten van een heerlijke mandarijn en geven er mij ook een. Ik zeg dat ik die later wel opeet, want ik heb haast. Nu mag ik absoluut niet meer verkeerd lopen..... gelukkig gaat dat goed. Bij tempel 73 en 74 doe ik snel de rituelen, er zijn nauwelijks trappen, ze zijn goed bereikbaar. Er zijn evenmin veel bijzonderheden te zien, ik nuttig mijn late lunch in ijltempo en door.

Rond 4 uur ben ik dan toch bij tempel 75 aanbeland, de eindbestemming voor vandaag. Waar tempel 68 en 69 twee tempels in een waren, bestaat tempel 75 uit twee gedeelten, een westelijke en een oostelijke. Het is en heel groot complex, ik weet niet waar ik het zoeken moet, al staat alles op de borden ook keurig in het Engels. Ik loop verdwaasd rond, als een kip zonder kop en zit er door alle gebeurtenissen helemaal doorheen. Ik zie zo gauw maar een grote hal waar ik de rituelen kan doen, 300 meter verder zou de hoofdhal staan, die heb ik niet gevonden. Ik doe de rituelen daarom maar twee keer op dezelfde plek. Het stempelkantoortje zie ik gelukkig wel, dan is het ondertussen kwart voor 5, nog eenkwartier om de ingang van het hotel te vinden. Het is nog geen 100 meter maar ik vraag het na in net winkeltje want ik neem niks meer in me op. De verkoopster wijst me de weg en dan zie ik het eindelijk....blij toe. Ik ben zo gelukkig dat Nobuhiko dit allemaal voor mij geregeld heeft, ik moet er niet aan denken dat ik dit nu ook nog zou moeten doen, het is geweldig.

Het inchecken gaat snel, ik heb halfpension zoals bijna overal en er wordt on half 6 al gegeten. Ik ga als de bliksem naar mijn kamer, met naamplaatje, doe mijn bezwete kleren uit, alle bagage in de hoek. De yutaka en het vest aan en meteen naar de onsen. Dat paste nog net. Bij het eten bestel ik een lokaal biertje uit Kagawa met een afbeelding van Kobo Daishi...dronk die ook al bier? Ze weten in ieder geval hoe ze het moeten verkopen....De eetzaal is in tweeen verdeeld. In het andere gedeelte zitten een paar luidruchtige Amerikanen wiens gesprek ik bijna letterlijk kan volgen...... Voor en achter mij zitten een paar Japanners die ook praten maar die ik nauwelijks hoor, ja verstaan , begrijpen lukt sowieso niet. De een neemt meer sociale ruimte in dan de ander.....

Aankomst op Shikoku

Dinsdag 10 maart 2026

Om half 7 ben ik wakker en ik ga vrijwel meteen naar de onsen op de tweede verdieping., ik slaap op de tiende verdieping met een prachtig uitzicht over de zee. Nu sla ik twee vliegen in een klap. Ik wil me toch wassen en ik kan meteen heerlijk genieten van het warme water. Ik heb met Jiro afgesproken om om half 8 te ontbijten dus ik heb ruim de tijd. Bij terugkomst pak ik mijn spullen al zoveel mogelijk in. Dat gaat snel, want ik heb voor dit verblijf van een nacht weinig overhoop gehaald.

Het ontbijtbuffet is rijk gevuld, oosters/Japans en westers. Ik combineer het een beetje en verdeel van alles wat op het rechthoekige witte bordje met 6 vakjes. Die heb ik hier al veel vaker gezien. Snel terug naar de kamer, tanden poetsen, rugzak dicht en uitchecken. Jiro gaat mee naar het busstation naast het hotel. Ik heb lijn 50 nodig voor rit naar de haven voor de veerboot naar Shikoku, een paar kilometer noordelijker langs de kust. De vertrektijden van de bus zijn me niet meteen duidelijk en voor de zekerheid neem ik maar een gereedstaande taxi. Dat zal me de kop niet kosten. Jiro gaat mee, hij begeleidt me tot het laatst, wat een goede zorgen. Hij gaat terug naar Tokyo, met de trein of het vliegtuig, daar denkt hij nog even over na, zei hij.

Hij zwaait me uit en tegen half tien stap ik op de ferry die me naar Shikoku zal brengen, toch het hoofddoel van mijn vakantie. Op de boot heb ik weer WiFi en ik kijk mijn mails na. Nobuhiko San die me de vorige keren ook al zo heeft geholpen vraagt welke ferry ik heb genomen en hoe laat ik in Yawatahama, de westelijke havenplaats van Shikoku arriveer. Dan komt hij me wel ophalen schrijft hij. Wat een weelde, hij zou namelijk morgen pas in Uchiko komen bij het AZ hotel waar ik nu inmiddels voor de 3e keer logeer.

Zo ga ik van de ene persoonlijke reisbegeleider naar de andere, voor het geval ik in zeven sloten tegelijk zou lopen. Ongelooflijk, een grote luxe. Dan kan ik er gerust bij gaan liggen. Een gedeelte van de boot is een heuse relaxruimte, een soort grote ryokan. Wel met vloerbedekking in plaats van tatamimatten maar de schoenen moeten evengoed uit. Ik slaap lichtjes tot er wat wordt omgeroepen, we zijn er bijna. Iedereen pakt de bagage en loopt naar de uitgang. Veel reizigers waren er echter niet, Jiro zei al dat het voornamelijk bedoeld is voor vrachtverkeer en er rijden inderdaad een aantal trucks de boot af.

Over de loopbrug naar de aankomsthal waar Nobuhiko voor het raam al flink begint te zwaaien. Hij verwelkomt me allerhartelijkst, het is een mooi weerzien. Het is lunchtijd zegt hij, inderdaad, waar gaan we eten. De keuze is niet heel moeilijk, havenplaats, dus veel vis. Bij de visafslag is ook een klein simpel ingericht restaurant waar alles kersvers wordt bereid. Het is een behoorlijk drukte, het lijkt wel of de “halve boot” hier gaat eten. Ik herken tenminste een aantal gezichten, op de boot was in het restaurant niks te doen. Daar zaten de medewerkers werkeloos op een stoel rond te kijken en hier komen ze handen te kort. Wij bestellen een combinatie van sashimi en tempura, dus koude en warme vis. Het is heerlijk, ik doe alleen alle wasabi in de sojasaus en dat is misschien wat veel van het goede. Niet te veel en te lang dippen, het is behoorlijk scherp.

Daarna is het tijd om naar Uchiko te rijden, Ik ben daar met de Henro al lang voorbij maar het ligt toch op de route naar tempel 65 waar ik morgen wil beginnen. Ik logeer hier alleen maar omdat ik vanavond weer wil eten bij Jens en Chisato, het ontzettend aardige Japans — Duitse stel dat hier een Duits restaurant runt, Zum Schwarzen Keiler. Ik ben benieuwd hoe verbaasd ze nu weer zullen zijn.

Zo ver is het nog niet. Eerst inchecken in het hotel maar we zijn een half uur te vroeg, dat kan pas vanaf drie uur. Dat geeft Nobuhiko de gelegenheid om de planning door te nemen en mij alle Henro spullen te overhandigen die hij voor mij twee jaar in bewaring heeft gehouden. Alles is netjes gewassen en gevouwen en verzegeld verpakt. Behalve dat krijg ik ook nog osettai, OHenro giften. Een paar mooie handschoenen ter bescherming voor als ik val of een boom vast moet pakken op oneffen terrein, bijvoorbeeld in het bos. Verder geeft hij me een prachtige bruine koker waar ik de wierookstokjes goed in kan bewaren, zodat ze heel blijven. Die breken namelijk heel snel. Ik krijg tevens een nieuwe voorraad wierookstokjes en kaarsjes en een aansteker. En of dat nog niet genoeg is heeft hij ook een gedetailleerde planning voor de komende dagen alsmede de treinverbindingen en bijbehorende dienstregeling op papier. Ik kan de komende dagen met een dagrugzakje lopen en vrijdag de 13e is de rest van de bagage dan weer in mijn volgende onderkomen. Ik ben werkelijk helemaal beduusd en totaal overdonderd dat hij dit allemaal voor mij doet. Woorden schieten te kort. En dan had hij straks ook nog de lunch willen betalen...nou daar heb ik na wel pas enige aandrang gelukkig nog een stokje voor kunnen steken.... ook ben ik blij dat ik hem nog wat terug kon geven. Ik kom ook niet helemaal met lege handen hier.

Mijn dagboek is vandaag al mooi bijgewerkt, dan hoef ik dat vanavondniet meer te doen na waarschijnlijk een paar halve liters Duits bier. Ik kan nog even liggen en dan loop ik er straks wel naar toe.

Om half zeven is het donker en besluit ik toch maar eens op te staan. Op maps.me tik ik de route in door de oude straatjes van Uchiko... ik ben er om 19.15 uur....maar... ik tref een gesloten deur, het is pikdonker. Geschlossen staat er ten overvloede, ja,, Jens verloochent zijn afkomst niet. Ontzettend jammer maar dat risico loop je als je mensen wilt verrassen. Het staat me bij dat het steeds op woensdag dicht was maar vandaag, dinsdag dus ook. Dan noodgedwongen maar weer terug richting het hotel. Daarkun je ook eten, maar dat is een buffet met half koude gerechten, daar hou ik niet zo van. Onderweg zie ik verder niet veel, een paar restaurants waar niemand zit en waar het menu alleen in het Japans staat vermeld. Dan maar naar de Lawsons, daar nebben ze veel rijst en noedelgerechten die je zelf op kunt warmen. Het wordt dus “magnetronvoer” vanavond, niet erg voor een keer. Voorheen werd dat aan de kassa altijd netjes voor je verwarmt maar nu moet je dat blijkbaar zelf doen, zie ik. Bij de eethoek staan een paar magnetrons, succes ermee. Ik heb een noedelgerecht gekocht, 3 minuten opwarmen, 500 watt. De magnetrons hebben echter een vermogen van 1.500 watt, dus ik begin maar eens met een minuut. Daarna nog een paar keer een halve minuut en dan is het wel goed. Ik drink er een biertje bij en koop meteen nog wat eten voor morgen, dan kom ik onderweg niet veel tegen. Om kwart over negen ben ik weer terug in het hotel. Ik kan vroeg gaan slapen, fijn.

Voor het slapen gaan heb ik via Facebook/messenger nog contact met Chisato. Er was niks te doen schreef ze en daarom hebben ze de zaak snel dicht gedaan en zijn ze weer naar huis gegaan. Zo zonde, dan had ik misschien toch een uur eerder moeten gaan.

Woensdag 11 maart 2026

Gisteren had ik een heel slechte WiFi verbinding en daarom hen ik hier niks kunnen schrijven. Op de een of andere manier kon ik wel een e-mail naar mezelf sturen door snel even dataroaming aan en uit te zetten, dat kost buiten Europa veel geld. Daar staat dus mijn dagboek van gisteren. Ik kan de tekst alleen niet uit mijn mail selecteren en hier naar toe kopiëren. Weet iemandof dat mogelijk is en zo ja, hoe? Ik heb allemaal Apple apparaten. Ik lees het graag. Bij voorbaat dank.

Na anderhalve week Japan begin ik vandaag eindelijk aan het laatste gedeelte van de Henro, op de dag af 15 jaar na de tsunami en de kernramp in Fukushima. De zeebeving die tienduizenden mensen het leven kostte. Ik ben op tijd opgestaan want ik heb om 8.00 uur met Nobuhiko San afgesproken en Japanners komen werkelijk nooit te laat, die kennen geen “Brabants kwartierke”. ik heb net uitgecheckt en daar is mijn chauffeur al, wat een timing. Omdat ik gisteren zo nodig naar Uchiko moest hebben we nog een flinke rit voor de boeg. Helemaal naar het Oosten van Ehime-ken, de provincie, prefectuur dus. Onderweg stoppen we even om de benen te strekken, tijdens de rit babbelen we wat maar het is ook af en toe stil. Nobuhiko moet op het verkeer letten en soms moet hij naar woorden zoeken. Mijn Japans stelt natuurlijk helemaal niks voor en zijn Engels is toch wat minder dan bijvoorbeeld dat van Jiro. Maar ja, die heeft ongeveer overal op deze aardbol gewoond.

Voor tienen zijn we bij tempel 65. Het laatste stukje is nog spannend, een smal weggetje er naar toe. Nobuhiko hoopt maar dat er geen tegenliggers komen en dat gebeurt gelukkig ook niet. Ik herken het parkeerterrein en de steile trap naar boven nog goed. Ik klauter toch naar boven hoewel ik deze tempel, de laatste in Ehime, twee jaar geleden al heb bezocht. Ik heb het splinternieuwe boekje te laat uitgepakt en daarom heb ik bij beide gebouwen twee kaarsjes aangestoken in plaats van een. Daarna zit het ritme er alweer aardig in. Bij het stempelkantoortje koop ik wat souvenirs, een sleutelhanger van Kobo Daishi en een flinke bel om eventuele slangen en beren op afstand te houden al is het voor de reptielen nog veel te koud. Het is prachtig helder weer aar amper 10 graden en ‘s-nachts rond nul. De monnik verbaast zich erover dat ik geen stempel hoef, ik laat hem zien dat ik die al heb. Dan vraagt hij of ik die voor de tweede keer wil, ni, twee vang ik op, dat hoeft niet. Die zou er gewoon overheen worden geplaatst. Je kunt altijd je eerste boek houden als je wilt en als je bijvoorbeeld 5 keer de Henro hebt gelopen is iedere pagina een grote gekleurde bladzijde en zie je nauwelijks nog wit papier.

Eenmaal beneden is het zoeken naar de weg, links of rechts afslaan. Ik probeer het met handen en voeten en twee woorden Nihongo aan een paar oudere Japanners te vragen maar dat werkt natuurlijk helemaal niet. Ik zag wel een paar Henro naar links gaan, dat doe ik uiteindelijk ook en dan zie ik toch vrij snel het eerste bordje, het is de goede richting. Er zijn echter meerdere routesnaar tempel 66 en het is me niet meteen duidelijk welke ik heb. Verderop zie ik weinig tekens alleen wel Japanse richtingaanwijzers. Onderaan kan ik in hiragana michi ontwaren, route. Het kanji kan ik niet ontcijferen maar bij toeval kijk ik op mijn horloge hoe laat het is en dan valt het kwartje. De cijfers op de wijzerplaat zijn kanji tekens en vier is Shi..Shikoku no michi, de route van Shikoku.

Driedaagse internationale wandeling in Yatsushiro, Kyushu

Vrijdag 6 maart 2026.

Vandaag staat de eerste dag van de driedaagse internationale wandeling van Kyushu op het programma. Om 07.00 uur staat het ontbijt al klaar. We hoeven maar een kleine 10 minuten te lopen, nog een kilometer en dan zijn we bij de start. Ik zie meteen al veel bekende Nederlandse wandelvrienden. Theo Tromp die als eerste op mijn blog reageerde en meteen daarna Peter Janse die ik al heel lang ken. Tot slot natuurlijk ook nog Henriette en Willem van mijn eigen wandelclub Amicitia uit Mill. De dag begint hier met een heuse warming-up. Gymnastiekoefeningen voor alle aanwezigen, in Europa doen ze daar niet aan, het blijft een vrolijk gezicht. Marie-Louise en Jiro lopen de 10 km. en Karel en ik 20 km. Die zijn natuurlijk ook nodig voor het felbegeerde IML-stempel....

Na circa anderhalf uur komen we bij de eerste rust en treffen daar Theo weer met enkele van zijn groepsleden. Hij is sinds zijn pensioen reisleider en organiseert al decennia lang wandelreizen naar alle international marching league (IML) wandelingen over de hele wereld. Karel haalt koffie, we raken aan de praat en als zijn groepsleden vertrekken grijp ik mijn kans om over de voorgenomen clubreis naar Japan te beginnen. Ik vraag hem als amateur reisleider om tips, ik ben ook een amateur antwoordt hij.....Jaja, maar zo lang dit al doen, van hot naar her gaan en het hele jaar door nagenoeg in zijn uppie wandelreizen organiseren als 70-plusser. Ik vind het heel bijzonder hoe hij dit voor elkaar krijgt. Hij moet tijd en energie te kort komen. Volgens mij heeft hij een permanente jetlag, nog erger dan een gemiddelde piloot of steward van de KLM, die zijn nog af en toe vrij. Hoe dan ook, hij is altijd bereid om te helpen en dat waardeer ik zeer. We blijven contact houden, en leden van Amicitia, de voorgenomen clubreis naar Japan is daarmee een stuk dichterbij gekomen. Theo, alvast heel hartelijk bedankt, arigatoo gozaimashota.

Alle wandelaars zijn omdertussen al vertrokken en tot overmaat van ramp is het conform de voorspellingen hard gaan regenen. Het is echt “hondenweer”, in Nederland zou je geen voet buiten de deur zetten, maar ja, wij moeten sowieso terug naar de finish. De route is ook niet bijster interessant maar de vriendelijke Japanse vrijeilligers op de pauzeplekken maken heel veel goed. Ze spreken meer en meer Engels en ik deep hier en daar mijn eerste klompjes uit wat zeer in de smaak valt. Het blijkt wel gewoon flink door regenen en ondanks regenjas, regenbroek en beschermingshoes voor de rugzak worden de spullen nog klam en nat. Wat een ellende. Ik ben blij dat we om half dire terug zijn bij de finish, helemaal verkleumd. Karen haast nog een keer koffie en we kopen kaartjes voor de welkomstparty waar Theo ons op wees. Terug in de ryokan heeft Jiro een medicijn om op te warmer, sterke drank, ik had het kunnen weten. Een dag zonder alcohol was al veel te veel.... Ik drink twee kleine glaasjes en ga onder de warme douche, een minuut of 10, dat help beter. Niet helemaal duurzaam maar ja.

We zijn net iets te laat voor de party, het is al begonnen, maar alleen nog in het Japans. We kunnen een heel grote diner box afhalen met diverse hapjes en alle drank is verder gratis. Daar maakt iedereen gretig gebruik van en naarmate de avond vordert wordt de sfeer steeds losser. Er zijn diverse landen aanwezig die een voor een worden voorgesteld. Er is ook een gorge groep uit Vladivostok aanwezig, niet zo ver weg van hier. Zij hebben al jarnelang een wandelclub en wilden ook ooit een IML organiseren. Dit is echter nooit van de grond gekomen, op hun aanwezigheid hier en nu wordt verschillend gereageerd. Dat belet hen niet om spontaneous een optreden te vervolgens en de Japanse organisatoren een cadeau aan te bieden, de bekende Matroesjka poppen die allemaal in elkaar zitten, De groep van Theo kan niet achterblijven en brengt een ode aan het kleine cafe aan de haven. Wie weet staat er hier ook eentje. Als klap op de vuurpijl gaat Karel het podium op en geeft een showtje weg. Mariel Louise is niet verbaasd maar Jiro en ik des te meer, hilariisch.

Dan hebben we alles wel gehad en is het tijd om te gaan. Jiro wil nog aan de sterke drank naar dat geloof ik wel. Het avondeten hebben we afgezegd, tanden poetsen en alshet dagboek is bijgwerkt kan ik op tijd naar bed. De airco staat op 24 garden maar blijft niettemin koude lucht produceren. Dat zien we morgen dan wel weer.

Zaterdag 7 maart 2026

De natte kleren die ik gisteren op de vloer had uitgespreid zijn helemaal opgedroogd maar die zijn aan een wasbeurt toe dus ik besluit toch wat anders aan te trekken voor de tweede wandeldag. De vriendelijke guitige eigenaresse heeft weer een heerlijk ontbijt klaar gemaakt, zo’n ryokan is toch veel leuker dan een wat meer “steriel” hotel. Ze doet er ook nog vrijwilligerswerk bij voor de driedaagse dus ze heeft het dit weekend hartstikke druk. De lucht ziet er veel beter uit dan gisteren, dat belooft. Eerst hebben we nog de grappige gemeenschsppelijke gymoefeningen en dan gaan we op pad. Ons hele clubje loopt vandaag de 20 km. Jiro ook en dat op zijn bijna 90ste, het is ongelooflijk, dat heb ik geloof ik al vaker aangehaald.

Het is inderdaad prachtig wandelweer. Bij de rusrpauzes en onderweg tref ik Japanners die veel beter Engels praten dan dat ik hun moedertaal spreek, dat stelt helemaal niks voor. Heel leuk en mooi dat ze dat doen, ze zijn steeds minder terughoudend daarin heb ik het idee. Ze willen natuurlijk weten waar ik vandaan kom, dat kan ik nog in het Japans antwoorden. Daarna hoe lang ik in Japan blijf en wat ik allemaal ga doen, dan moet ik op Engels overschakelen. Als ik vertel over de Henro zijn ze zeer onder de Indruk. Onderweg soreek ik ook nog Nederlanders, waaronder reisleider Theo. Bij de finish klampt een verlegen jongen me aan die een cursus Engels volgt en wat wil oefenen, heel aandoenlijk. Ik krijg een lot voor de loterij en win een mooie handdoek. Ondertussen arriveren de anderen ook, Karel, Marie-Louise, Jiro natuurlijk en ook clubgenoten Willem en Henriette, bijzonder om elkaar hier te zien en dialekt te proate, maar er zijn anderen bij, niet netjes dus. Engels is de voertaal.

Na de wandeling is iedereen toch moe, we gaan terug naar de ryokan, opfrissen en kleding wassen. Het is even behelpenmet het apparaat maar we krijgen het aan de praat. Waspoeder zien we niet, dan maar wat handzeep erbij. Nog even rusten en dan naar het avondeten. Jiro zit al weer klaar met zijn vloeibare medicine. Ik stel voor om nog wat over te houden voor morgen maar hij oppert dat we in het nu moeten leven. Morgen kunnen we dood zijn.... Er is geen speld tussen te krijgen dus nog maar een neut. Een keer is het niettemin tijd om te gaan slapen.De droger is nog niet uitgedraaid, morgenochtend halen we de kleding er wel uit. De eigenaresse kijkt nog naar de airco, helaas alleen koude lucht. Ik zet die vannacht uit en ga op tijd naar bed.

Zondag 8 maart 2026

Vandaag staat de laatste wandeldag op het programma. We zijn een beetje laat want we zijn te lang in de ontbijtkamer blijven hangen en hebben daarna ook nog de mooie nieuwe tempel onderweg naar de start bekeken. Niettemin pikken we nog net de laatste gymnastiekoefeningen mee aan de rand van het plein. Voor ons staat een jong Japans gezin met hun dochtertje van een jaar of 3-4 schat ik enthousiast mee te doen. Het kind met een kek hoedje op haar hoofd, springt of haar leven er vanaf hangt en dat op die leeftijd. Geweldig om te zien. Ook voor haar was het de warming-up want ze loopt vervolgens vrolijk 5 kilometer mee met pappie en mammie. Zij heeft wel een klompje verdiend. Jiro San loopt vandaag 10 kilometer en slaat al vrijstel rechtsaf naar de brug over de rivier. Een paar bruggen later steken Karel, Marie Louise en ik die rivier ook over.

Bij de volgende rust zie ik mede-leden van Amicitia, Willem en Henriette en even later voegen Karel en Marie Louise zich ook weer bij het groepje. Zo blijven we de rest van de dag min of meer samen lopen. Het is een prachtige zonnige dag en de route vandaag is ook de mooiste van de drie. We wandelen een heel stuk langs de Grote Oceaan, klopt dat? Ligt die ook westelijk van Kyushu of is het een andere zee?Even Google maps erbij pakken, afijn. Verderop ligt een rotsig eilandje net voor de kust en daarvoor een kleine tempel op een betonnen verhoging. Je kunt er via ene trapje en over een pad naar toe lopen. Voorbij het tempeltje aan de waterrand zien we twee vrouwen zitten die flink wat eieren in het water gooien, niet een of twee maar minstens een stuk of tien. Wij vragen ons af waar het voor is.Vriuchtbaarheid? De wens om kinderen te krijgen?

De wandeling loopt op zijn eind en net voor de laatste rustpost meen ik een bekende Japanner te ontwaren. Dat klopt, het is Eji Takemoto, Vierdaagse ambassadeur van de Gouden Kruisdragers voor Japan. Hij is ook altijd op de vergadering op maandag voor de Vierdaagse en hoopt die dit jaar voor de 20ste keer te voltooien. Dat is zijn jaarlijkse zomervakantie. Hij moet daarna meteen weer terug en op maandag weer beginnen. Je kunt in Japan in ieder geval in het bedrijfsleven niet langer dan een week vakantie opnemen zegt hij want dan word je ontslagen, of is er ten minste de kans dat dat gebeurt. Ze hebben wel veel feestdagen zoals in de golden week, eind april, begin mei. Dan gaat hij vaak naar Blankenberg voor de Internationale Tweedaagse van Vlaanderen, de IML van België. Hij heeft dus veel dezelfde stempels in zijn boekje.

Om half drie zijn we binnen en laten we die boekjes stempelen. ook de IVV. Eji gaat er snel van door want hij moet nog uren met de trein terug naar de prefectuur Chiga, ten oosten van Kyoto. Ik ga naar de tombola, iedere dag konden we een prijs winnen, met een soort bingomolentjr waar een balletje uitkwam. De meeste zijn wit, dan heb je een troostprijs. Een plastic opbergmapje zoals vandaag of eerder een button van de wandeling , iets dergelijks. Gisteren had ik een rood balletje en dat was de hoofdprijs, een mooie handdoek. Wel volume, en extra bagage.....

Dan volgt de ceremonie waar de bijzondere beloningen worden uitgereikt voor global of universal walker, hoe heet het allemaal. Tot slot komt er een prachtige opvoering van een lokale taikogroep. Zij bespelen de grote Japanse drums met stokken zo groot als honkbalknuppels. Wat een spierkracht en energie. Er doen ook vrouwen mee en die doen niet voor de mannen onder. Er worden natuurlijk heel veel foto’s gemaakt wat het zicht wat belemmert. Ik sla het allemaal gade met een biertje bij de hand, samen met wandelmaat Peter Janse. hij zit in de groep van Theo, Ik ken hem al heel lang, hij loopt ook veel internationale wandelingen en we hadden afgesproken samen na afloop een biertje te drinken. Gisteren was er dat niet meer van gekomen, nu gelukkig wel. Na de ceremonie spreek ik nog snel de slanke Amerikaanse man, die het Nihongo, het Japans dus steeds zo geweldig vertaalde in het Engels. Hij heeft in zijn vaderland de taal gestudeerd en woont nu al jaren im Japan. Hij is blij dat hij de VS heeft verlaten en nu hellemaal.De groep van Theo vertrekt en om wakker te blijven drinken wij binnen nog een kop koffie terwijl alles al wordt opgeruimd. Dan is het de hoogste tijd om ook te gaan.

Onze eigenaresse laat het bad, de ofuro al vollopen en ik heb vandaag mazzel en kan er als eerste in. Het water is nog bijna te heet, de walm slaat er vanaf, het is mistig.... Eerst zoals het hoort je grondig wassen en afspoelen en dan erin. Heerlijk. Voor het eten heb ik nog tijd om even te gaan liggen, ik dommel in slaap maar Jiro roept dat we aan tafel kunnen. Het is een feestmaal, wel wat koud, maar de magnetron doet wonderen. Karel had nog een treetje bier gehaald en de sterke drank van Jiro is ook nog niet helemaal op. Als hij hiervoor echter een rijstkom gebruikt in plaats van een klein sake kopje is het snel bekeken.... we vragen naar de rekening en houden Jiro vrij als dank voor alles. Morgen vertrekken we, Karel en Marie Louise naar het zuiden, Kagoshima en Jiro en ik naar het noorden van Kyushu, naar Beppu.

Maandag 9 maart 2026.

De driedaagse wandeltocht zit erop en zoals geschreven scheiden er vandaag een paar wegen. We drinken met zijn vieren nog een laatste kop koffie en de lieve en grappige eigenaresse zwaait ons uit, klompje. Wat heeft ze voor ons gezorgd. Karel en Marie Louise nemen de bus naar Shin-Yatsushiro het speciale station voor de snelle kogeltrein. Iedereen is bepakt en bezakt en meer dan een handdruk zit er niet in, dat werd heel onhandig... als het goed is zien we ze in Kyoto weer terug, maar dat duurt nog een paar weken. Jiro en ik gaan te voet naar het gewone station voor de boemel naar Kumamoto en ik pin nog even bij het postkantoor. De knip was weer aardig leeg na de contante betaling van de rekening van de ryokan, vier dagen half pension. Op het perron zitten 4 kleine jongetjes, ik schat en niet ouder dan 2-3 jaar met gehurkt hun moeders erachter. Ik denk dat ze allebei twee minderen hebben en het dus eerlijk is verdeeld. Ze zijn zo schattig dat ik net voor het instappen ze allemaal een klompje geef. Kawaii, sugoii roepen de vrouwen. De kinderen vinden ze ook leuk maar er moet hen nog worden verteld wat het precies is. Een jongetje test de kwaliteit en begint er mee te gooien. Eh ja, het kan wel kapot. De moeder schaamt zich en pakt de klompjes af, het jongetje begint flink te blèren en krijgt de klompjes weer terug. Nu gaat hij er netter mee om....

In Kumamoto ligt een van de mooiste kastelen van Japan, eind 16e eeuw gebouwd, Vanaf het station kunnen we er makkelijk met de leuke oude tram naar toe, die ook in Nagasaki reden. Het kasteel is diverse malen door brand en aardbevingen hevig beschadigd. De laatste keer 10 jaar geleden, in april 2016. Op een video kun je zien hoe heftig het tekeer is gegaan. In 5 jaar tijd hebben ze het prachtig gerestaureerd, hopelijk is dat voorlopig niet meer nodig. In een paar bijgebouwen zijn de scheuren nog goed zichtbaar en zijn er delen van de kasteelmuur compleet weggeslagen. Die zijn nog niet hersteld. Als we naar binnen gaan komen weTheo Tromp tegen met enkele groepsleden. Zij gingen er inderdaad ook naar toe. Er is een folder met wat informatie in het Engels. Binnenin ziet het er heel mooi gedocumenteerd uit, helaas alleen in het Japans.

Wij gaan weer terug naar het station en lunchen bij de fastfoodketen Yashinoya als ik het goed heb onthouden. Op vliegveld Haneda hebben we daar ook geluncht. Volgens Jiro serveren ze hun rijst en noedelgerechten nog sneller dan Amerikaanse fastfoodketens hun hamburgers. Dat kan kloppen want als ik na de bestelling WiFi wil installeren staat het al allemaal voor mijn neus. Leggen die Yanken het inderdaad toch af...

in de stationshal drinken we nog een keer koffie, want onze trein naar Beppu vertelt pas over een uur. We zien en horen meer Nederlanders. Inderdaad de groep van Theo, onder andere wandelmaat Peter. Ik raak ook met de anderen aan de praat en vertel over de Henro. Als ik ze mijn stempelboek laat ken zijn ze vol bewondering. Toch iets anders dan een IML-paspoort. Peter laat me nog hun programma zien. We nemen nog maar eens afscheid, nu kom ik ze zeker niet meer tegen.

De limited express, die toch niet overdreven hard rijdt brengt ons van Kumamoto in het midden-westen van Kyushu naar het noordoosten, Beppu dus om precies te zijn. Van de ene kust naar de andere, van welk water nu weer.... Onderweg rijden we Aso voorbij met de prachtige vulkanen. Daar hadden we nog naar toe willen gaan, maar dan hadden we beter een auto kunnen huren, daar hebben we echt geen tijd voor. Het is er zo steil dat de trein al zigzaggend een berg op gaat, tot drie keer toe verandert de trein van richting. Toch handig dat je twee kanten op kunt rijden. Leve het spoor.

In Beppu waait het behoorlijk en Jiro trekt meteen buiten het station zijn dikke jas aan, het is fris. We checken in en gaan meteen naar het Italiaanse restaurant, direct naast het hotel, we hebben geen zin meer om ver te lopen. Op een iPad kunnen we alles bestellen, te beginnen met witte wijn. We nemen een klein voorgerecht en twee halve pizza’s.. in het hotel heb ik weer WiFi en lees ik een paar vervelende trieste berichten, op mijn app en mail. We gaan maar snel naar de onsen, de eerste deze vakantie en vast en zeker niet de laatste.