Donderdag 12 maart 2026.

Ik heb wat onrustig geslapen want vandaag is een “dag van de waarheid” Vrij snel in de route duikt namelijk tempel 66 op en die ligt op 900 meter.... Deze wandeling kun je gerust als een van de zwaarste van de hele Henro bestempelen. Voor 6 uur ben ik al wakker en nu heb ik wel ineens internet. Ik kan dus reageren op berichten en appjes versturen. Ik ga me wassen en ook scheren, na een paar dagen moet die stoppelbaard er af voor dat ik er niet meer doorheen kom.

Ruim voor half zeven roept de eigenaresse al dat het ontbijt klaar staat. De tafelindeling is hetzelfde als gisteren. Het is weer een typische Japanse ochtendmaaltijd ook met natta bonen in de schuimplastic bakjes die ik in Japan al veel vaker gezien heb. Er bovenop een zakje sojasaus en een nog kleiner zakje heel scherpe gele mosterd. Dat moet je allemaal goed door de plakkerige bonen roeren en dan kun je die gaan eten. De Japanse Henro zijn natuurlijk veel eerder klaar dan ik en ze zijn ook eerder op pad .Dat verbaast me niks en is ook niet erg. De eigenaren hadden nog geurvreters in de schoenen gedaan, een of ander zakje met een bepaald spul erin? Verder krijgen we een lunchpakket mee. Onderweg komen we namelijk helemaal geen winkels tegen. Het eten is goed ingepakt, het blijken later onigiri te zijn,rijstballen. Bij zoveel goede zorgen kan ik als dank alleen maar een klompje met bloemetjes erin geven. De gewone klompjes heeft ze misschien al veel vaker gehad. Dit is volgens mij een beetje origineler, een klein beetje. Het wordt zeer op prijs gesteld, ze is er verguld mee en ze zwaait me uit tot ik helemaal uit het zicht ben.

De man heeft het relatief makkelijk vandaag, hij gaat in omgekeerde richting, dus naar tempel 65 waar ik gisteren begonnen ben. De vrouw en ik gaan naar Unpenji, een verschrikkelijke puist. Het begin is nog vlak, maar op een gegeven moment, met nog 3,5 kilometer voor de boeg begint het feest. We beginnen op circa 250 meter en moeten naar 900 meter. Dit betekent derhalve een gemiddelde stijging van ongeveer 17 %. Het lijkt de Fuji wel. Ik haal de vrouw al snel in, ze is klein van stuk en heeft daarom korte benen. Zij loopt vandaag hetzelfde traject als ik en logeert vanavond in hetzelfde hotel, een onsen. Als dat maar goed gaat, het wordt een lange dag.

Naarmate de klim vordert moet ik steeds vaker op adem komen, iedere 100 meter en soms nog eerder. Het is ontzettend afzien met die gigantische stijging op dit oneffen terrein gelukkig is het prachtig weer, kraakhelder, maar wel fris. Dat blijkt, als ik de top nader blijkt er nog sneeuw en ijs te liggen. Hoe hoger ik kom, hoe witter het wordt, ja het is natuurlijk ook nog winter.

Ik ben al flink moe als ik boven ben en de dag duurt nog zo lang. Iedereen klimt de eerste de beste trap op naar het terrein, maar ik zie geen poort. Die blijkt net na de volgende bocht te liggen, 50 meter verder, maar uit het zicht. De rituelen lopen dan ook helemaal in het honderd, er klopt niks van. Uiteindelijk heb ik dat allemaal wel gedaan, alleen in een verkeerde volgorde. Er is veel te zien, iets verderop staat een groot boeddhabeeld op een flinke sokkel of gebouw op het hoogste punt ik loop er naar toe en je kunt er zelfs naar binnen. In een soort spiraal loop je naar de top. Vlakbij de toegangspoort hangen drie vlaggen, de Hinomaru in het midden en de andere twee ken ik niet. Dat moeten welhaast die van Tokushima en Kagawa zijn,dat kan niet anders. De grens is vlakbij. De tempel ligt nog net in Tokushima. Dan is het tijd om mijn stempel te halen. Ik zie bij het kantoortje nog leuke dingen liggen voor aan mijn rugzak, onder andere een amulet met het teken van deze tempel. Die heb ik wel verdiend vind ik zelf.

Het is tijd voor de afdaling en die iis mogelijk nog zwaarder dan de klim. Zeker in het begin waar er nog sneeuw en ijs ligt op het betonnen pad. Ongemerkt heb ik ondertussen volgens mijn routeboek ook al de provinciegrens gepasseerd, tussen Tokushima en Kagawa. Later in het bos wordt het niet veel beter. Het is zo steil, met die trapjes, stenen en boomstronken. Ik ben huiverig om te vallen, ik heb behalve bij de tempel weinig Henro gezien. Je moet hier geen blessures oplopen....Over de eerste vijf kilometer doe ik twee uur, het schiet echt niet op. Dan kom ik eindelijk bij de asfaltweg voor het laatste stuk van de afdaling. Dat gaat geleidelijk naar beneden en loopt over effen terrein. Ik moet er nog aan wennen, want door dat wat gespannen afdalen heb ik zee-benen gekregen lijkt het wel. Het duurt een tijdje voor ik weer aan het asfalt gewend ben, dat heb ik vandaag alleen in het begin even gehad.

Snel passeer ik de minshuku waar ik oorspronkelijk zou logeren, maar die is ‘s-winters dicht vertelde Nobuhiko. Ik moet dus nog 10 kilometer en een tempel verder. Vervelend voor nu maar prettig voor morgen. Deze kilometers gaan heel wat vlotter en ik bereik soepel tempel 67, de eerste in Kagawa. Daar eet ik mijn lunch, de osettai, gift van de minshuku en neem er een koel drankje uit de automaat bij. Deze tempel kan ik wat korter bezoeken.

Nog 6 kilometer te gaan. De jas kan uit, het is nog mooier en warmer geworden. Ik moet.nog wel een paar keer zoeken naar de weg. Opletten, ik heb een hekel aan verkeerd lopen, wie niet. Er blijken mooie nieuwe stickers te hangen, die ik nog niet eerder had gezien. Dat zorgt voor verwarring. Veel van de oude markering is verkleurd, verweerd of stuk en daardoor soms helemaal niet meer leesbaar. Na een meer moet ik rechts afslaan en is het nog een kilometer naar de onsen, een luxe hotel, dat heeft Nobuhiko goed geregeld. Ik ben werkelijk, doodop, zo moe dat ik het grote bord met de richting naar het hotel nog voorbij loop. Uiteindelijk ben ik er rond kwart voor 5, ik ben 9,5 uur onderweg geweest. Dat moet je niet iedere dag hebben.....

Het inchecken loopt gelukkig vrij soepel, de man aan de balie spreekt goed Engels en licht de folder toe waar alles in staat. Het ontgaat me half en lees het op mijn kamer rustig door, gooi afvalweg en ga meteen naar de onsen, heerlijk. Er si zelfs een sauna en een openlucht onsen. Om 7 uur avondeten, hotpot en ik bestel er een koud biertje van de tap bij. Slechts eentje want ik “moet” nog typen, nu het weer kan. Morgen heb ik een rustige dag voor de boeg. Slechts 10 kilometer over vlak terrein, wel met drie tempels vlak achter elkaar. Hopelijk kan ik dan het verhaal van gisteren ook plaatsen. In het slechtste geval over typen :-(

Vrijdag 13 maart 2026.

Gelukkig heb ik heel goed geslapen na de bijzonder vermoeiende dag gisteren. Slechts een keer wakker geweest voor de gebruikelijke nachtelijke sanitaire onderbreking maar daarna kon ik weer snel indommelen. Ik heb niet veel hoeven te tellen. Als ik wakker word schijnot het licht al door de gordijnen. Tijd voor de onsen en meteen daarna het ontbijt. Ik neem daarvoor het kaartje mee, de voucher, zodat ik niet meer terug hoef naar mijn kamer. Bij de onsen waren de doeken verwisseld zoals vaker gebeurt. Je moet wel opletten dat je de goede ruimte binnen loopt. Nu gaan de vrouwen naar rechts en de mannen naar links. Gisteren was het andersom en zo is het eerlijk verdeeld. Het ontbijt is zeer uitgrbreid, nu krijgen we een bord met 9 vakjes, 3 x3 . Je kunt er boter, kaas en eieren mee spelen. Nou ja, kaas heb ik niet zien liggen, de rest wel. Verder is er nog een kom voor de salade, rijst en misosoep natuurlijk en dan heb je ook nog de drankjes, koffie, groene thee, water en/of jus. Het past niet op een dienblad, je moet twee keer lopen.

Ik ga mijn spullen pakken en ga op pad. Na het afrekenen van mijn tapbier bij het uitchecken ben ik om kwart over 9 vertrokken en voor half 10 op de route. Een heel verschil met gisteren, maar vandaag kan het. Het is opnieuw een stralende heldere dag, voorlopig dan toch. De route is heel eenvoudig, vlak, langs genummerde wegen, je kunt niet verkeerd lopen. Al snel steek ik een spoorweg over, de Yosan lijn, die ik vanmiddag zal gebruiken. Even later een rivier en dan ben ik snel bij tempel 68 en meteen 69. Ik dacht eerst dat de tempels achter elkaar lagen, née het is gewoon twee in een. Links en rechts voor de toegangspoort staan de namen, Jinnein en Kannonji. Dat heb ik pas goed in de gates als ik de tempels verlaat en de borden wat beter lees, voor zover mogelijk, het korte engelse gedeelte. Bij de nokyocho verbaasde ik me al, ik leg ¥ 500 in het daarvoor bestemde bakje, maar de monnik slaat de bladzijde om en stempelt en schrijf nog een keer, dus twee keer betalen. Is er bij tempel 69 dan geen kantoortje denk ik bij mezelf. Nee, dit is het, een complex voor twee tempels. Zo schiet het wel op, in tijd en met het mooie boek natuurlijk. Er zijn nog watt andere Henro, maar aan hun untrusting te zien lopen die niet. Onder andere een charmante dame die achter mij staat om haar boek te stempelen. Volgens mij zag ik haar gisteren ook bij tempel 67. Ik heb ook maar een keer de rituelen gedaan, of had dat twee keer gemoeten... Hoe dan ook, de wensen heb ik wel gedaan, als eerste natuurlijk voor mijn lieve vader, die ontzettend hard voor zijn gezin heeft gewerkt, het is vandaag zijn 20ste sterfdag.

Ik ga verder naar tempel 70, het volgende “kruisje” maar dat is een ander geloof. Er zijn twee routes langs de rivier. Ik volg de officiële en moet daarvoor een klein stukje langs de drukke weg lopen, rechts, links is een ventweg, fietspad en daar moet ik naar toe. Er stopt een mooie nieuwe Toyota en een keurige jongere heer stapt uit. Hij ziet dat ik wat loop te twijfelen en wijst me in gebroken Engels en een paar woorden Japans de beste route. Als dank geef ik hem een klompje wat hem blij verrast. Woorden shoes en windmills, inderdaad.

Vlot bereik ik de laatste tempel voor vandaag. Ik moet nodig naar het toilet en vraag in het Japans waar die is....Dan denk ik een keer gebruik te kunnen maken van mijn paar woorden, zinnen Japans en dan blijken het Taiwanezen te zijn.... Eveneens heel aardig daar niet van. Ze spreken uitstekend Engels en wonen niet ver van het vliegveld aan de westkust, ik ben de naam ervan even kwijt, iets met een T. We kletsen wat en ze hebben het over de Nederlandse historie, inderdaad Fort Zeelandia inTainan in het zuiden van dit mooie vriendelijke democratische eiland. Laat alles en iedereen verhoeden dat het ooit in Chinese handen valt.

Op hè terrein is een mooie pagode te zien en een paar standbeelden van paarden, waarbij je op een hoefijzeren souvenir een wens kunt schrijven. Ook kun je er kleine figuurtjes van dieren neer leggen als en soort offer, graag met een kleine bijdrage. Ik heb het idee dat vooral kinderen dit doen. Even later tref ik een Japanner die liefst voor de 10 x de Henro “doet” Bescheiden en geheel volgens de landsaard zegt hij dat het voor hem gemakkelijk is omdat hij in Japan woont, jaja.... Hij blijkt niet altijd alles te hebben gelopen, soms pakt hij de bus of de trein, maar dan nog. Hoeveel Japanners hebben nog nooit de Henro gelopen of ene gedeelte daarvan, en dan zo’n aantal, heel bijzonder. Als hij geen osettai uit Oranda verdiend heeft...

Ondertussen is het flink betrokken en vallen er een paar spetters. Iedereen vlucht meteen onder een afdak maar gelukkig is het van korte duur. Mijn korte Henro, amper 10 kilometer, zit er voor vandaag op en ik kan in droog weer naar het station lopen. Daar tref ik de gouden Henro weer om in Vierdaagse termen te blijven. Hij vertelt me dat de suica ov-kaart nIet geldig is en dat ik een kaartje moet kopen uit de automaat. Dat had Nobuhiko ook al geschreven met de prijs erbij .... en dir klopte als een bus. In een half uur reis ik van Motoyama, ook de naam van de tempel waar ik geëindigd ben naar Marugame waar ik overnacht. Morgen hetzelfde traject terug maar ik kan nu weer een paar dagen met een dagrugzakje lopen, dat is het grote voordeel. Als ik iincheck in het hotel word ik door een wat verlegen maar heel vriendelijke en behulpzame jongen geholpen. Wellicht is hij wat onzeker over zijn Engels, nou dat is ruim voldoende, het is evenmin mijn moedertaal.

Wanneer ik op de 8ste verdiepeing uit de lift stap tref ik een oudere Japanner die uitstekend Engels spreekt en hij vraagt me het hemd van het lijf. Hij komt uit Sapporo, dus hij is hier ook op vakantie en ik vertel hem dat ik nog nooit op Hokkaido ben geweest maar er wel graag naar toe wil. Sapporo, Ard Schenk 1972.... het gesprek gaat al snel over schaatsen. Hij kan zijn oren niet geloven als ik hem vertel dat ik een groot fan was en ben van Nao Kodaira en Miho Takagi, nog meer dan van de Nederlanders en dat ik hen allebei wereldkampioen heb zien worden. Ze zijn ook allebei Olympisch kampioen en hebben alles gewonnen, schaatsiconen.We spreken af om hier vanavond gratis noedels te eten, dan hoef ik de deur ook niet meer uit.

Snel naar mijn kamer met de andere rugzak die. Nobuhiko na heeft gestuurd. Twee enveloppen erbij met het programma voor de komende dagen en alle relevante informatie. Hij kan zo een reisbureau beginnen....Als ik de Henro nou nog niet uitloop.... het is te mooi om waar te zijn, ongelooflijk wat hij voor mij doet... Ik leg alle informatie op bed en maak er een foto van....die zal ik later plaatsen. Welke willekeurige Nederlander, ikzelf bijvoorbeeld zou zoiets doen. De vraag stellen....en waarom ik.....hij is getrouwd en heeft twee kinderen.... hij zou het me een keer vertellen....hij is een waardige discipel van Kobo Daishi..... daar kan ik nog veel van leren....het maakt me ontzettend nederig, hoeveel goedheid kan er in een mens zitten....en kun je “verdragen” ....

ik check mijn apps en mails, reageer hier en daar en ga naar de onsen, het verrast me dat dit hotel die ook heeft. Een wat kleinere weliswaar maar niettemin. Als ik klaar ben raak ik in gesprek met een man uit Nagasaki. Ik vertel hem dat ik daar ook ben geweest en we hebben het over de Nederlandse connectie. Ik ben nogal enthousiast maar hij zit volgens mij op hete kolen, hij moet weg. Dan kan ik naar de kamer en schrijf vroeg mijn dagboek. Als dat tot zover klaar is begin ik met het overschrijven van het verhaal van eergisteren.

Tot ongeveer negen uur want dan heb ik afgesproken met de vriendelijke man uit Sapporo. Tegen de Japanse gewoonte in komt hij iets later, nou ja vanaf negen uur konden we noedels eten, en in het begin is het natuuurlijk druk. De bediening is echter vlot, ik heb nummer 6 en ben snel aan de beurt. We kunnen er een drankje bij nemen met ijsblokjes, ook uit een automaat. De man blijkt Yuji te heten en doceert Engels aan de universiteit in zijn stad. Hij is daarom vooral geïnteresseerd in het VK, hoe zit dat met de relatie met de EU? Hij is hier slechts een paar dagen want zijn vrouw is aan het dementeren. Ze is gelukkig zegt hij want alles dat langer dan 5 minuten geleden is weet ze niet meer.... en hun twee dochters die ook in Sapporo wonen zorgen goed voor haar. Het beroemde ijssculpturenfestival komt ook nog ter sprake. Er komen jaarlijks meer dan 1 miljoen bezoekers vertelthij. Het moet heel bijzonder zijn. We wisselen e-mails uit en gaan weer naar onze kamers.Verder met het verslag van twee dagen geleden tot mijn ogen dichtvallen. Morgen moet ik vroeg opstaan.

Zaterdag 14 maart 2026.

Het vegetarische diner heb ik zojuist al op, ik verblijf vannacht in tempel 75, dus ik kan vroeg beginnen met mijn dagboek. Vanmorgen heb ik in het hotel nog heerlijk genoten van de onsen en als het goed is nagenoeg biologisch gegeten. Ze schermen tenminste nogal met de term organic ook daar kwam geen vlees aan te pas, wel stukjes vis. bijzonder voor een hotel, vind ik. Hier in de tempel is dat anders, er eerd overigens wel bier geschonken bij het diner. Ik laat in net hotel een rugzak achter want morgen keer ik hier weer terug, dan zelfs voor twee nachten.

De planning loopt gord, het station is heel dichtbij, dus ik heb ruim de tijd om een kaartje te kopen. Je moet van te voren goed uitkijken waar je naar toe gaat en op een groot bord zie je dan hoe duur dat is. Op de automaat staat namelijk een heel a aantal vakjes met bedragen en je kunt dan het juiste bedrag kiezen. Heel simpel, anders dan bij ons, waar je de bestemming moet kiezen. Als je tenminste nog een los kaartje koopt. De huidige ov-kaart werkt feitelijk hetzelfde als in Japan.

Een half uur later na een mooie rit soms pal langs de zee ben ik net als gisteren weer in Motoyama. Een vrouw die redelijk Engels praat spreekt me aan en vraagt welk traject ik ga lopen, naar tempel 75. Ze wenst me veel succes. Het is een kwartiertje lopen naar het beginpunt en na een toiletbezoek bij tempel 70 waar ik gisteren ben geëindigd ga ik om half 9 van start. De route is simpel te volgen. Ik haal al snel een oudere niet zo grote Japanse vrouw in. Ze loopt niet heel snel maar ze doet het toch. klein aar dapper zeg je dan. Ik ga onderweg bij een van de circa 12.000 Lawson Stations lunchinkopen doen, Sandwiches met ei en ham,een bakjes verse ananas en een zakje rijstcrackers Verderop zie ik een paar westerse Henro bij een minshuku staan waar ze blijkbaar zullen overnachten, een stel waarschijnlijk, hij Fransman, zij Amerikaanse. Vooral de vrouw babbelt honderduit, hij is wat stiller. Rond elf uur heb ik al twee bladzijdes in mijn routegids omgeslagen, het is vandaag ongeveer 20 kilometer. Ik heb reeds de helft gelopen maar nog geen tempel gezien. Die zitten alle 5 pas in de laatste 9-10 kilometer.

De eerste, nummer 71 is meteen de pittigste. De weg loopt iets op maar ik ben toch snel snel bij de ingang. Daar is ook alles mee gezegd, want vervolgens moeten er nog zo’n drie a vierhonderd traptreden worden beklommen. Er lijkt geen eind aan te komen. Ik moest een paar keer stoppen onderweg, dat red ik niet meer in een keer. Het uitzicht bovenaan vergoedt alles, het is werkelijk fantastisch. Het wordt ook wel de tempel van de 8 provincies genoemd die je vanaf hier zou kunnen zien liggen. Natuurlijk de 4 van Shikoku neem ik aan, maar dan ook nog 4 op Honshu, het hoofdeiland. Ik doe natuurlijk alle rituelen en als ik weer af wil dalen zie ik de Japanse mevrouw weer. Als er niemand in de buurt is geef ik haar een klompje, ze is er ontzettend blij mee. Nog nagenietend van haar enthousiasme ga ik naar beneden.......bijna onderaan merk ik dat ik Kobo Daishi ben vergeten......mijn wandelstok, de kongozue, ik baal natuurlijk als een stekker, een paar honderd meter teruglopen is tot daar aan toe, maar nog eens een keer een stuk of 150 treden op en af gaan.... ik denk dat ik er daarmee wel 1.000 treden gehaald heb.

Nog nadenkend over deze misser gaat er nog veel meer fout, de wet van Murphy. Ik kom bij een wegonderbreking maar het dringt totaal niet tot me door. Ik denk gewoon.door te lopen tot het echt niet meer kan. De wegwerker is onverbiddellijk, ik moet aan de andere kant om het meer heen, minstens een kilometer extra. Die route is verder niet gemarkeerd, maar even later kom ik weer op weg nummer 11 terecht, zoals in de gids staat vermeld . Dan zie ik ook een bord met een tempel, een afslag naar rechts...... ik denk dat ik weer goed zit, het is echter tempel 71, ik loop de verkeerde kant op..... snel draai ik om en dan zie ik eindelijk een bord met tempel 72, nog 4 kilometer. Na tempel 71 ben ik al 3 kwartier aan het lopen en daar was de afstand 3,6 kilometer...... .De moed zakt me in de schoenen en ik kan me wel voor mijn kop slaan. Ik ben minstens anderhalf uur kwijt met deze misstappen. Dat is normaal niet erg, dat hoort er soms bij, maar net vandaag moet ik om 5 uur bij de tempel zijn want die gaan op dat tijdstip allemaal dicht. En ik overnacht daar zoals gezegd. Nog drie tempels te gaan, ik zie het Amerikaans-Franse stel weer, ze genieten van een heerlijke mandarijn en geven er mij ook een. Ik zeg dat ik die later wel opeet, want ik heb haast. Nu mag ik absoluut niet meer verkeerd lopen..... gelukkig gaat dat goed. Bij tempel 73 en 74 doe ik snel de rituelen, er zijn nauwelijks trappen, ze zijn goed bereikbaar. Er zijn evenmin veel bijzonderheden te zien, ik nuttig mijn late lunch in ijltempo en door.

Rond 4 uur ben ik dan toch bij tempel 75 aanbeland, de eindbestemming voor vandaag. Waar tempel 68 en 69 twee tempels in een waren, bestaat tempel 75 uit twee gedeelten, een westelijke en een oostelijke. Het is en heel groot complex, ik weet niet waar ik het zoeken moet, al staat alles op de borden ook keurig in het Engels. Ik loop verdwaasd rond, als een kip zonder kop en zit er door alle gebeurtenissen helemaal doorheen. Ik zie zo gauw maar een grote hal waar ik de rituelen kan doen, 300 meter verder zou de hoofdhal staan, die heb ik niet gevonden. Ik doe de rituelen daarom maar twee keer op dezelfde plek. Het stempelkantoortje zie ik gelukkig wel, dan is het ondertussen kwart voor 5, nog eenkwartier om de ingang van het hotel te vinden. Het is nog geen 100 meter maar ik vraag het na in net winkeltje want ik neem niks meer in me op. De verkoopster wijst me de weg en dan zie ik het eindelijk....blij toe. Ik ben zo gelukkig dat Nobuhiko dit allemaal voor mij geregeld heeft, ik moet er niet aan denken dat ik dit nu ook nog zou moeten doen, het is geweldig.

Het inchecken gaat snel, ik heb halfpension zoals bijna overal en er wordt on half 6 al gegeten. Ik ga als de bliksem naar mijn kamer, met naamplaatje, doe mijn bezwete kleren uit, alle bagage in de hoek. De yutaka en het vest aan en meteen naar de onsen. Dat paste nog net. Bij het eten bestel ik een lokaal biertje uit Kagawa met een afbeelding van Kobo Daishi...dronk die ook al bier? Ze weten in ieder geval hoe ze het moeten verkopen....De eetzaal is in tweeen verdeeld. In het andere gedeelte zitten een paar luidruchtige Amerikanen wiens gesprek ik bijna letterlijk kan volgen...... Voor en achter mij zitten een paar Japanners die ook praten maar die ik nauwelijks hoor, ja verstaan , begrijpen lukt sowieso niet. De een neemt meer sociale ruimte in dan de ander.....