Dinsdag 3 maart

Vandaag vertrekken we naar Nagasaki, de stad waar de tweede atoombom is ontploft zoals iedereen natuurlijk wel weet. Ik heb redelijk geslapen, maar ik word nog wel steeds zo rond half 3 wakker. Dan moet ik toch behoorlijk doortellen voordat de ogen weer dichtvallen. Dat lukt want om 7.00 rammelt de telefoon. Dat was de tijd om op te staan maar ik blijf toch nog even liggen. Niet te lang want Jiro is al bezig in de keuken. Hij heeft de tafel alg dekt en maakt een flinke omelet klaar, met ham en behoorlijk wat eieren. Ja, van sommige eieren was de schaal wat gebroken dus die moesten sowieso worden gebakken. Ik zet koffie, geen idee hoeveel erin moet. Zet maar goed sterke zegt Jiro, nou dat is gelukt. We eten en drinken alles op, anders moeten we het weggooien en als er iets is waar Jiro een hekel aan heeft, ik trouwens ook, is het dat. Hij heeft de oorlog nog meegemaakt en hoe.

Ruim op tijd vertrekken we naar het vliegveld. We moeten op weg naar de dichtstbijzijnde bushalte wel een regenjas aantrekken en een paraplu opsteken. De eerste dag regen na en paar mooie droge lentedagen, voorzichtig dan, met een graad of 14 schart ik. Op het vliegveld vragenwe bij de informatiedesk naar de bagage van Karel, maar er is nog steeds niks zoals hij al had geappt. De dienstdoende medewerkster verwijst ons niettemin naar de betreffend maatschappij op de 3e verdieping. Die nemen alle gegevens nogmaals op en zullen hun best doen. Maar hopen op een klein wonder dat het nog terecht komt...... De kleren van Karel zijn aan verversing toe.....

Jiro en ik hebben ons best gedaan, wij gaan naar terminal 1 voor onze eigen vlucht. Tot mijn spijt moet ik de mooie speciale aansteker voor de Henro kaarsjes inleveren. Op Schiphol was het geen probleem, de vorige keren ook niet. Of ze letten aar niet goed op of er zijn overal andere regels? Ik zag aan het gezicht van de jonge vrouw die de controle uitvoerde dat ze het ook heel sneu vond en onnodig, Ze ging nog naar een collega en/of meerdere maar uiteindelijk was ze onverbiddelijk, Ik wil, in het ergste geval haar ontslag ok niet op mijn geweten hebben. Even later blijkt de gate waar we ons moeten melden veranderd te zijn, in plaats van nummer 9 moeten we bij nummer 88 zijn, oh toeval met de Henro in het vooruitzicht.

Ik kan soepel “boorden” maar Jiro wordt tegen gehouden. Hij heeft alleen zijn instapkaart in de hand, normaal gesproken genoeg maar daar staat geen qr-code op om het poortje te openen. Die staat op het ticket. Tja, ik heb mijn hele leven voor de overheid gewerkt maar in Japan kunnen we er ook wat van....

Onderweg hebben we behoorlijk wat turbulentie en het vliegtuig raakt tijdens de landing met een behoorlijke forse klap de grond. Dat kan ook aan de wind liggen. Het vliegveld ligt pal aan zee, aan een van de vele baaien rondom Nagasaki. Het valt me op dat er naast het hoofdgebouw een soort toren staat met een grote goudkleurige klok erin, ik vraag me af of dat iets met de atoombom te maken heeft, maar wellicht heb ik het helemaal mis. Ik informeer bij een werkneemster maar het zegt haar niks, Ik wil het Jiro vragen maar besluit om daar vanaf te zien, hij is een overlevende, kind van Hiroshima en nu op zijn bijna 90ste nog zo fit als eenhoentje, het is onvoorstelbaar. De bus doet er een uur over om in het centrum te komen, ik kan mijn Suica-Japanse ov-kaart gebruiken, die heb ik vanmorgen nog opgeladen met ¥ 10.000. Jiro koopt een los kaartje, hij heeft alleen een doorlopende seniorenkaart voor Tokio. Daar ben ik ook aan toe...

Karel en Marie Louise wachten ons al op in het hotel. We konden het niet vinden op maps.me dus we hebben maar een taxi genomen vanaf het station en ook dat was niet duur. Het is een mooi hotel, de gastvrouw spreekt gied Engels en we kunnne digitaal inchecken. ik had een twin room geboekt voor Jiro en mij, maar onderweg realiseerde ik me al dat ook Jiro veel liever een kamer alleen heeft. En met deze prijzen is dat goed te doen. We hebben geluk, het is niet druk en we kunnen nog kiezen uit een Westerse kamer of een Japanse. We nemen beide dat wat we niet gewend zijn. Ondertussen heb ik maps. me met aanwijzingen van Karel aan de praat gekregen. Ik een halve digibeet, vast niet de enige onder mijn leeftijdsgenoten. Tijd voor het avondeten. Karel en Marie Louise hebben hier de boel al verkend en zoeken een piepklein restaurant uit waar we de enige gasten blijken te zijn. Ze. Betalen ook meteen de rekening, dank je wel. Morgen is het mijn beurt. Terug in het hotel ga ik me opfrissen en laat aan bet wassen nu wel het bas, de ofuro vol lopen. Ik leg het opvouwbare deksel er over heen, maar morgen zal het koud zijn. Afijn, dagboek bijwerken en naar bed.

Woensdag 4 maart 2026

Ik heb om 08,00 uur met Jiro afgesproken bij de receptie. Deze ryokan serveert geen ontbijt en we moeten dus ergens anders gaan eten. Ze hebben kortingsbonnen voor een ontbijt bij de Ierse Pub tegenover het station van Nagasaki. En een beetje Nederlander maakt daar natuurlijk gebruik van. Karel en Marie-Louise gaan niet mee want Karel moet om half negen bij een kliniek/apotheek zijn voor zijn medicijnen. die zitten in zijn koffer die hij helaas nog steeds niet terug heeft. We zien ze later vandaag weer.

We hebben de keuze uit een Japans en Engels ontbijt en omdat we in een Ierse Pub zitten kiezen we voor het laatste, het zijn tenslotte buren van elkaar. Gelukkig is de hoeveelheid goed te overzien en is het niet zo’n gigantische portie als vaak in Engeland zelf, er zit zelfs salade bij. In die zin is het wel weer Japans. Bij de VVV in het station halen we een gratis plattegond en vragen nog om wat nadere informatie over de stad. Als eerste gaan we naar de Nederlandse handelspost Deshima, waar de Nederlanders, de VOC een paar eeuwen handel hebben gedreven met de Japanners. Zij werden als eerste Europeanen daadwerkelijk toegelaten tot Japan. Het was een voormalig klein kunstmatig eiland van ca. 30 ha. groot. Piepklein. De historie is heel mooi in beeld gebracht met tijdlijnen, kaarten, namen en natuurlijk heel veel voorwerpen. In 1810 kwam Nederland in Franse handen en dat duurde tot 1815. In die periode wapperde wereldwijd alleen in Deshima de nationale driekleur. Bijzonder. Het is allemaal heel interessant.

Als wij de uitgang opzoeken zien we nog ent Karel en Marie Louise het terrein oplopen. Zij hebben nog een uur de tijd want er is ook een middagprogramma. Wij gaan met de tram snel verder naar de katholieke Oura kathedraal, die midden 19e eeuw door toedoen van een Franse bisschop is gebouwd. Sinds een aantal jaren is het UNESCO werelderfgoed. De kerk is opgedragen aan 26 martelaren die eind 16e eeuw zijn gekruisigd. Er is een schilderij van gemaakt dat naar later zal blijken in de kerk bij het altaar hangt, De christenen hebben het eeuwenlang niet bepaald gemakkelijk gehad, lees ook de toelichting van Ben.

Jiro en ik hebben geen tijd meer om te lunchen want moeten snel met de tram terug. Karel en Marie -Louise stappen bij Deshima in en samen stappen we een halte verder uit voor een speciale excursie naar het eiland Hashima. Jiro heeft hier op mijn verzoek kaartjes voor geregeld maar heeft daar veel moeite voor moeten doen. Er varen maar een paar kleine boten per dag naar toe en als het slecht weer is kunnen ze niet aanmeren bij deze voormalige kolenmijn. Dat is het namelijk, van 1810 tot 1974 werd hier kool gewonnen, midden op zee ope ene gebied van misschien twee keer Deshima maar nog steeds heel klein. In de hoogtijdagen wonden hier meer dan 5.000 mensen dus een bevolkingsdichtheid van 10.000 mensen per km2, onvoorstelbaar. Er waren daarom al flats, maar ook scholen, kinderopvang enz. Ik neem maar aan wat Jiro mij verteltt, bij het vertalen van de Japanse toelichting. Nu is het eiland compleet verlaten en het ziet er heel desolaat en wat macaber uit. Het lijkt blijkbaar op het oorlogsschip Tosa, vandaar de Japanse bijnaam Gunkanjima. Wat een olie ervaring om dit mee te maken en dat met het prachtige zonnige weer erbij.

We hebben allemaal nog niet geluncht en op de boot zien we al een prachtige locatie aan de haven met een dakterras op de eerste verdieping. Ze hebben een internationale kaart en ik bestel paella, mijn favoriete Spaanse gerecht en daar hoort natuurlijk een glas witte wijn bij. Het is een flinke bel. Alleen Marie Louise houdt het bij zoals steeds bij een alcoholvrij drankje en maakt een opmerking over al die zuipschuiten waar ze mee op stap is.... Gelukkig hebben we een vrolijke dronk zegt ze, fijn om te horen en van dat ene glas hoe vol ook ben ik nog niet helemaal in de lorem. Dat moet ook niet, inderdaad fit blijven Har, want Jiro en ik willen nog terug naar de kerk en de omgeving. Vanmorgen hadden we geen tijd meer om naar binnen te gaan, nu wel. Het interieur is niet zo spectaculair, maar de kerk ligt prachtig op een heuvel en er naast is een interssant museum dat de hele historie vertelt, zeer leerzaam. Nou kan ik er ook wat beter over meepraten. Om 18.00 uur worden we er uit gebonjourd en kunnen we ook niet meer naar de Glover Gardena die achter of in ieder geval in de buurt van de kerk liggen. Daarom lopen we baarde Chinese wijk die 4 mooie toegangspoorten heeft, we hebben er nog twee gezien. Het is al donker en we gaan terug naar het station. Daar informeren we naar de treinen voor morgen, dan gaan we naar Yatsushiro, in het midden van Kyushu, dus op het meest zuidwestelijke eiland, waar komend weekend een groot internationaal wandelevenement plaats vindt.

Om half acht zouden we weer bij de Ierse Pub verzamelen. Daar eten we en drinken we nog wat met dezelfde verdeling als vanmiddag. Eenmaal terug ga ik douchen, badderen en schrijven, het gebruikelijke procedé. Alleen wil ik nu voor het eerst wat foto’s plaatsen. Eens kijken of dat lukt.

Ik heb alles bij elkaar een geweldige dag gehad, ik vind Nagasaki zeer de moeite waard, er is heel veel te zien, hoewel het lang niet de grootste stad van Japan is. Natuurlijk, de trieste historie met het vredespark maar ook het zeer bekende park Huis ten Bosch, voor ons Nederlanders uiteraard bijzonder. Dit had ik allebei al veel eerder gezien. Je kunt hiergemakkelijk een aantal dagen vertoeven, Ik vind het een aanrader.

Donderdag 5 maart 2026.

Na een goede maar net wat te korte nacht sta ik volgens afspraak om 08.00 uur bepakt en bezakt bij de receptie. We checken uit, de sleutel kan in het daarvoor bestemde bakje. Alles op basis van vertrouwen, er is geen medewerker te bekennen. Het ontbijt is weer bij de Irish Pub, gisteren Engels, dus vandaag Japans. Vis in plaats van worstjes en spek en rijst in plaats van toast, dat maakt het verschil, in meerdere opzichten. Ik krijg de kans niet om te betalen want dat heeft Jiro al gedaan en Karel trekt ook heel vaak de portemonnee. Ik moet er steeds op tijd bij zijn anders hoeft het niet meer.

We dubben wat we vandaag nog gaan doen. Tijdens het ontbijt komen we er niet helemaal uit dus daarom nog maar een keer naar de VVV in het station. We kunnen vroeg naar Yatsushiro vertrekken met onderweg een bezoek aan het kasteel in Kumamoto dat volgens Jiro vanwege een aardbeving een paar jaar geleden behoorlijk beschadigd was en misschien nog steeds enigszins is? Uiteindelijk besluiten we om een latere middagtrein te nemen, dan kunnen we hier in Nagasaki nog wat dingen bekijken. Er is nog voldoende dat we niet gezien hebben. We splitsen weer, Karel en Marie-Louise gaan samen op pad en Jiro en ik. Om 16.00 uur zijn we dan weer terug bij het station. Eerst de bagage opbergen in de lockers. Dat kost ¥ 700. Ik heb net voldoende kleingeld en maak het kluisje dicht. Het is alleen de verkeerde. Ik ben van nature links georiënteerd maar het gleufje waar je de yens in moet gooien zit rechts..... ik kan dus alleen een leeg kluisje dicht Aken maar het kluisje waar mijn rugzakken in zitten niet. Ik heb het door de verwarring veel te laat In de gaten, ik had mijn spullen er nog gewoon uit kunnen halen, handige Henkie..... derhalve €4 door de gootsteen, geen wezenlijk bedrag op het totale vakantiebudget....

Goed, Karel en Marie-Louise gaan naar het atoombom museum. Wij gaan ook die kant op, en lopen er langs maar gaan niet naar binnen. Ik heb het jaren geleden al voldoende gezien in het museum in Hiroshima en Jiro heeft traumatische levende herinneringen, die hoeft daar al helemaal niet nog eens mee geconfronteerd te worden. Het staat op zijn netvlies gebrand. We zijn er tegen elf uur en even later wordt er wat omgeroepen en een trieste melodie gedraaid, de bom viel om 11.02 uur..., 9 augustus 1945. Achter het vredespark ligt op een heuvel de heropgebouwde Urakami kathedraal. Die lag zo dicht bij het episch centrum dat die tot de fundering volledig is verwoest. Van de 12.000 Chistenen in Nagasaki vonden er 8.500 de dood als gevolg van de atoombom en de overlevenden begonnen een jaar late al met de bouw van een provisorische nieuwe houten kerk. Ze hadden geen rooie cent maar door vele giften is het jaren later toch gelukt om een mooie stenen kerk te bouwen met prachtige glas in lood ramen erin. Een paar meter naast de kerk ligt nog het restant van de klokkentoren, die tot die fatale zomerdag in bedrijf was.

Op de terugweg naar de tramhalte lopen we toch omhoog naar het vredespark, je kunt er niet omheen als je hier bent. Ik herinner me nog alles van het eerste bezoek 24 jaar geleden. Vooral natuurlijk het imposante 10 meter hoge bronzen beeld van een weerloze en tegelijk heel krachtige man, zo komt het althans op mij over. Heel indrukwekkend. Er zijn veel groepen leerlingen die rondlopen in hun schoolkostuums. Dit is waarschijnlijk verplichte kost voor iedere Japanner. Wij gaan verder naar het Sieboldmuseum, ook die geschiedenis is onlosmakelijk met Nagasaki verbonden maar gelukkig heel wat luchtiger. Ik krijg meteen een Engelse toelichting maar als ik vertel dat ik uit Nederland kom fleurt ze nog meer op en ik krijg een Nederlandse toelichting in mijn handen gedrukt. In het museum staan hier aan daar Nederlandse teksten, Siebold was een arts en op een van de panelen wordt verteld hoe hij een meisje met pijnlijke knieën heeft behandeld, grappig. In de openingsvideo komt ook het Sieboldhuis in Leiden voorbij en wordt er door Nederlandse studenten die waarschijnlijk Japans studeren het belang van het werk van Siebold nog eens duidelijk toegelicht. Leiden en Nagasaki zijn partnersteden en werken ongetwijfeld op heel veel terreinen samen. Er vinden vast regelmatig culturele en andere uitwisselingen plaats ter bevordering van de onderlinge vriendschap en verbondenheid. Dat wordt uiteraard ook gepromoot door de Nederland-Japan Vereniging waar ik lid van ben.

Het museum is niet zo heel groot en helaas is er een afdeling vanwege werkzaamheden gesloten en dan kunnen we nog naar de Glover Gardens denken we. Het schiet echter niet zo op met de tram en we zijn er pas na15.00 uur . Een half uur later moeten we al weer de tram naar het station nemen. We lopen er wel naar toe en krijgen er wat van mee maar we besluiten om er niet meer naar binnen te gaan, daar hebben we geen tijd meer voor. Dat bespaart een paar yen. Voordat we ons bij Karel en Marie Louise voegen gaan we nog wel snel naar de herinneringsmuur, hè monument voor de 26 gekruisigde Christenen, waar ik gisteren ook over heb geschreven.

Onze Arnhemse wandelvrienden wachten ons al op en trakteren op koffie. Jiro en ik nemen er nog een tosti bij want sinds het ontbijt hadden we niks meer gegeten. Zij wel vertelden ze. We delen die gebroederlijk. Hij heeft ook nog tijd om een paar onigiri, rijstballen te kopen voor in de trein. We hebben geen gereserveerde plaatsen maar er is plek genoeg en met een paar keer overstappen arriveren we in het donker, tegen half acht in Yatsushiro. De telefoon van Karel werkt perfect en met Google maps met straatbeeld en al. lopen we meteen de goede kant op al is het nog een eindje stiefelen vanaf het station. Als ik dan op hèt gebouw ook nog de naam van de ryokan kan ontwaren zijn we op het goede adres aanbeland. Karel is zwaar onder de indruk, waar de kennis van wat hiragana tussen al het omringende kanji al niet goed voor is. De vriendelijke oudere eigenaresse wijst ons de weg en de kamers. Jiro had haar onderweg al gebeld voor het tijdstip van het avondeten en we kunnen meteen aanschuiven. Ze heeft heerlijke hotpot gemaakt. Het rauwe ei doen we er ook maar bij al wordt dat door de Japanners over de warme rijst gegoten vaak met sojasaus en op die manier geconsumeerd. Elk land heeft andere culinaire gewoontes en ze worden er gemiddeld heel oud mee. Mijn reisgenoten gaan al bijna slapen, maarik ga nog naar de ofuro en schrijf daarna bovenstaand verslag :-)